6 điều cần biết về bệnh đậu mùa: Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa

Bệnh đậu mùa là bệnh truyền nhiễm do virus đậu mùa gây ra. Trong lịch sử, bệnh từng lan rộng trên toàn thế giới và có tỷ lệ tử vong cao, đặc biệt trong các đợt dịch lớn khi chưa có biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Ngoài nguy cơ đe dọa tính mạng, bệnh còn để lại sẹo lõm vĩnh viễn sau khi các tổn thương da lành lại, ảnh hưởng lâu dài đến thẩm mỹ và chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Hiện nay, bệnh đậu mùa đã được thanh toán trên phạm vi toàn cầu nhờ tiêm vắc xin diện rộng. Tuy vậy, các hệ thống y tế vẫn duy trì hoạt động giám sát và kế hoạch dự phòng nhằm sẵn sàng ứng phó trong các tình huống đặc biệt.

Những người chưa từng được tiêm vắc xin đậu mùa và người có hệ miễn dịch suy giảm được xem là nhóm có nguy cơ cao nếu xảy ra phơi nhiễm trong các tình huống giả định.

Người từng mắc bệnh đậu mùa thường hình thành miễn dịch bền vững. Trong các trường hợp hiếm gặp bị nhiễm lại, bệnh thường biểu hiện nhẹ hơn, triệu chứng toàn thân không rõ rệt và phát ban không tiến triển đầy đủ qua các giai đoạn điển hình.

Bệnh đậu mùa thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng toàn thân rõ rệt. Người bệnh có thể:

• Sốt cao
• Cảm giác mệt mỏi, khó chịu, kèm theo đau đầu và đau lưng dữ dội. 
• Một số trường hợp xuất hiện đau bụng và nôn, khiến thể trạng suy giảm nhanh.

Sau khoảng 2-4 ngày kể từ khi sốt, các tổn thương ngoài da bắt đầu xuất hiện. Phát ban tiến triển theo trình tự đặc trưng, từ dát đỏ sang sẩn cứng, sau đó hình thành mụn nước, mụn mủ và cuối cùng là đóng vảy. Khi các vảy bong ra, da thường để lại sẹo lõm vĩnh viễn, đặc biệt ở vùng mặt, tay và chân.

Ở trẻ em và người có thể trạng yếu, bệnh có thể diễn tiến nặng hơn và kèm theo các biến chứng nghiêm trọng, trong đó có biến chứng liên quan đến phổi nếu không được theo dõi và chăm sóc kịp thời.

Ngay cả khi qua khỏi giai đoạn cấp tính, bệnh đậu mùa vẫn có thể để lại nhiều biến chứng nặng nề. 

• Phổ biến nhất là sẹo lõm sâu trên da. 
• Ngoài ra, người bệnh có thể gặp giảm thị lực hoặc mù vĩnh viễn, viêm não, viêm phế quản phổi, viêm phổi do vi khuẩn bội nhiễm, viêm khớp do virus, viêm tủy xương và viêm tinh hoàn.
• Tử vong do bệnh đậu mùa được cho là hậu quả của nhiều yếu tố kết hợp, bao gồm tải lượng virus cao gây tổn thương tế bào, suy thận cấp, tổn thương phổi dẫn đến suy hô hấp, sốc giảm thể tích và mất máu nghiêm trọng, đặc biệt trong thể xuất huyết.

>>> Xem thêm: Top 5 thuốc trị sẹo lõm lâu năm hiệu quả nhất

Nguyên nhân trực tiếp gây bệnh đậu mùa là virus đậu mùa. Virus này lây truyền chủ yếu từ người sang người thông qua các con đường sau.

• Bệnh có thể lây qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn khi người bệnh ho hoặc nói chuyện. 
• Ngoài ra, việc tiếp xúc trực tiếp với tổn thương da hoặc sử dụng chung đồ dùng cá nhân của người mắc bệnh cũng làm tăng nguy cơ lây nhiễm. 

Chính khả năng lây lan cao này khiến bệnh đậu mùa từng bùng phát thành nhiều đợt dịch lớn trong lịch sử.

Hiện nay, bệnh đậu mùa không còn lưu hành trong cộng đồng. Việc điều trị chủ yếu mang tính dự phòng và sẵn sàng ứng phó trong các tình huống khẩn cấp đặc biệt.

• Trước đây, khi bệnh còn tồn tại, điều trị tập trung vào kiểm soát triệu chứng, bù nước và hỗ trợ cơ thể trong quá trình hồi phục. Tiêm vắc xin đậu mùa trong vòng 3-4 ngày kể từ khi tiếp xúc với virus được ghi nhận có thể giúp bệnh diễn tiến nhẹ hơn hoặc ngăn chặn sự phát triển của bệnh.
• Trong bối cảnh y tế hiện đại, một số thuốc kháng virus đã được nghiên cứu và được dự trữ cho các tình huống khẩn cấp liên quan đến virus đậu mùa, nhằm sử dụng theo chỉ định đặc biệt của cơ quan y tế. Do bệnh đậu mùa đã được thanh toán, hiệu quả của các thuốc này chủ yếu được đánh giá trong bối cảnh chuẩn bị ứng phó khẩn cấp và không được sử dụng thường quy trong thực hành lâm sàng.

Phòng ngừa là yếu tố then chốt giúp kiểm soát và thanh toán bệnh đậu mùa. Thành công của các chương trình tiêm chủng toàn cầu đã chứng minh hiệu quả của vắc xin trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Trong trường hợp nghi ngờ phơi nhiễm, việc cách ly kịp thời, hạn chế tiếp xúc, sử dụng riêng đồ dùng cá nhân và tuân thủ hướng dẫn của cơ quan y tế là những biện pháp cần thiết nhằm giảm nguy cơ lây lan và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
 

Bệnh đậu mùa là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất từng tồn tại trong lịch sử y học. Mặc dù hiện nay bệnh đã được thanh toán trên toàn cầu, việc hiểu đầy đủ và chính xác về nguyên nhân, triệu chứng, các biến thể bệnh, điều trị và phòng ngừa bệnh đậu mùa vẫn mang ý nghĩa quan trọng. Kiến thức đúng giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe và tránh hoang mang trước các thông tin chưa chính xác.