Cây dung: 5 kiến thức cơ bản trước khi sử dụng

1.1. Tên gọi và phân loại

Cây dung còn được gọi với nhiều tên khác nhau trong dân gian như chè dung, chè lang, chè dại hoặc duối gia. Đây là một loại cây gỗ nhỏ hoặc cây nhỡ, được xếp vào nhóm cây thuốc nam thường dùng trong y học cổ truyền và đời sống hằng ngày của người dân.

1.2. Đặc điểm thực vật

Cây dung thuộc loại cây nhỡ hoặc cây gỗ nhỏ, chiều cao trung bình khoảng 1,5 đến 2 mét. Trong điều kiện sinh trưởng thuận lợi và không bị chặt phá, cây có thể cao tới 8 đến 9 mét. Vỏ cây thường nứt sâu theo chiều dọc.

Lá cây dung mọc so le, phiến lá dày, cuống ngắn, có hình trứng thuôn dài, mép lá có răng cưa. Mặt trên của lá có màu xanh đậm, khi phơi khô chuyển sang màu vàng xanh hoặc vàng nâu.

Hoa cây dung mọc thành chùm, có màu trắng hoặc vàng lục nhạt, bề mặt hoa có lông mịn và thường có mùi thơm nhẹ. Cây có thể ra hoa kéo dài từ khoảng tháng 2 đến tháng 12 trong năm, thời gian kết quả thường rơi vào khoảng tháng 3 đến tháng 5.

1.3. Phân bố

Tại Việt Nam, dung phân bố khá rộng, tập trung ở các tỉnh như Hải Phòng, Quảng Ninh, Cao Bằng, Lạng Sơn, Vĩnh Phúc và một số tỉnh thuộc khu vực Tây Nguyên. Ngoài ra, cây dung còn được ghi nhận phân bố tại một số quốc gia khác như Ấn Độ, Nam Trung Quốc, Lào và Campuchia.

1.4. Thành phần hóa học

Thành phần hóa học của cây dung khác nhau tùy theo từng bộ phận của cây.

Trong vỏ thân và vỏ rễ, người ta đã phát hiện có các alcaloid như loturin, colloturin và loturidin. Những hợp chất này góp phần tạo nên vị se và mùi thơm nhẹ đặc trưng của dược liệu.

Trong lá cây dung có chứa tanin và các hợp chất flavonoid. Ngoài ra, một số tài liệu còn ghi nhận trong lá và thân cây có các hợp chất khác như saponin, steroid, terpen và một số glycosid. Các thành phần này hiện đang được nghiên cứu thêm để làm rõ vai trò sinh học của chúng.

1.5. Bộ phận sử dụng

Các bộ phận của cây dung thường được dùng làm dược liệu bao gồm lá, vỏ thân và vỏ rễ. Lá có thể thu hái quanh năm, sau đó mang về phơi hoặc sấy khô để sử dụng dần. Vỏ thân và vỏ rễ thường được bóc, phơi hoặc sấy khô. Khi cắt ngang, vỏ có màu vàng hoặc nâu nhạt, ở giữa có lớp màu đỏ.

2.1. Công dụng theo y học cổ truyền

Theo y học cổ truyền và kinh nghiệm dân gian, dung được sử dụng với nhiều mục đích khác nhau. 

• Lá và vỏ cây dung thường được dùng để hỗ trợ các vấn đề liên quan đến tiêu hóa như đau bụng, tiêu chảy, đầy bụng hoặc khó tiêu. Người dân nhiều vùng có thói quen nấu nước lá dung uống hằng ngày để giúp tiêu cơm và làm dịu đường tiêu hóa.
• Ngoài ra, dung còn được dùng trong một số trường hợp bệnh ngoài da như mụn nhọt, lở loét hoặc dùng rửa vết thương. Trong dân gian, cây dung cũng được ghi nhận là có thể hỗ trợ các rối loạn liên quan đến rong kinh và một số vấn đề phụ khoa khác.

2.2. Công dụng theo y học hiện đại

Một số nghiên cứu hiện đại đã bước đầu đánh giá tác dụng sinh học của chiết xuất từ cây dung, chủ yếu thông qua các mô hình nghiên cứu trên động vật.

• Một số nghiên cứu cho thấy chiết xuất lá dung có khả năng chống oxy hóa và giúp hạ lipid máu trên chuột thí nghiệm. Các nghiên cứu khác ghi nhận tác dụng kháng khuẩn của chiết xuất cây dung đối với một số chủng vi khuẩn thường gặp như E. coli và Pseudomonas aeruginosa.
• Ngoài ra, nghiên cứu trên chuột cái cho thấy chiết xuất cây dung có thể làm tăng nồng độ một số hormone sinh sản như FSH và LH, đồng thời làm tăng khối lượng buồng trứng. Một số nghiên cứu tiền lâm sàng khác cũng ghi nhận tác dụng chống viêm, giảm đau và khả năng ức chế sự phát triển khối u trên động vật.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng các kết quả này chủ yếu dừng lại ở mức nghiên cứu tiền lâm sàng và chưa đủ cơ sở để áp dụng trực tiếp trong điều trị cho người.

Trong dân gian, cây dung thường được sử dụng dưới dạng nước uống hoặc thuốc sắc.

Cách dùng phổ biến nhất là dùng lá dung hãm hoặc đun nước uống. Mỗi lần có thể dùng một đến hai nắm lá tươi hoặc một lượng lá khô tương đương, cho vào khoảng hai lít nước, đun sôi thêm vài phút hoặc hãm trong nước sôi từ mười đến mười lăm phút. Nước lá dung nên được uống trong ngày và không nên để qua đêm.

Trong dân gian, cây dung được sử dụng trong một số bài thuốc truyền miệng.

• Đối với rong kinh, vỏ cây dung được tán thành bột, trộn với đường và uống với liều nhỏ trong vài ngày. 
• Với các vấn đề tiêu hóa như đau dạ dày, lá dung có thể được phối hợp cùng một số vị thuốc khác theo kinh nghiệm dân gian để sắc uống. 
• Trong các trường hợp vết thương ngoài da hoặc mụn nhọt, lá dung được đun nước để rửa hoặc dùng bã đắp ngoài.

Những cách sử dụng này mang tính kinh nghiệm dân gian, không thay thế cho điều trị y khoa và cần chú ý vệ sinh để tránh nhiễm trùng.

>>> Xem thêm: Top 5 thuốc giảm đau dạ dày cấp tốc hiệu quả nhất

• Mặc dù là dược liệu quen thuộc, cây dung vẫn cần được sử dụng thận trọng. Người dùng không nên lạm dụng cây dung hoặc dùng thay thế hoàn toàn cho thuốc điều trị. 
• Phụ nữ mang thai, người có bệnh nền hoặc đang sử dụng thuốc điều trị nên tham khảo ý kiến thầy thuốc hoặc bác sĩ trước khi sử dụng lâu dài.
• Việc sử dụng cây dung nên được xem là biện pháp hỗ trợ, kết hợp với chế độ sinh hoạt hợp lý và theo dõi sức khỏe định kỳ.
   

Cây dung là một vị thuốc nam phổ biến, dễ tìm và được sử dụng rộng rãi trong đời sống hằng ngày cũng như y học cổ truyền. Dược liệu này có giá trị trong việc hỗ trợ tiêu hóa, các bệnh ngoài da và một số rối loạn ở phụ nữ. Các nghiên cứu hiện đại bước đầu cho thấy tiềm năng sinh học của cây dung, tuy nhiên vẫn cần thêm nhiều bằng chứng khoa học để khẳng định hiệu quả và độ an toàn. Việc sử dụng cây dung nên có hiểu biết và sự tư vấn chuyên môn để đảm bảo an toàn cho sức khỏe.