Ngứa lỗ mũi: Nguyên nhân thường gặp và cách xử trí an toàn tại nhà

Ngứa lỗ mũi là một triệu chứng thường gặp, gây cảm giác nhột hoặc khó chịu ở bên trong mũi hoặc vùng cửa mũi. Cảm giác này thường xuất hiện trong vài giây và dễ kích thích phản xạ hắt hơi. Trong nhiều trường hợp, sau khi hắt hơi, tình trạng ngứa lỗ mũi có thể giảm bớt. Tuy nhiên, không ít người vẫn cảm thấy ngứa lỗ mũi kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần trong ngày, gây ảnh hưởng đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.

Ngứa lỗ mũi không phải là một bệnh lý riêng biệt mà là dấu hiệu xuất hiện trong nhiều tình trạng liên quan đến đường hô hấp. Triệu chứng này thường gặp trong viêm mũi dị ứng, cảm lạnh do virus, viêm xoang, polyp mũi hoặc các phản ứng kích ứng khác tại niêm mạc mũi. Ngoài cảm giác ngứa, người bệnh có thể đi kèm các biểu hiện như hắt hơi liên tục, chảy nước mũi, nghẹt mũi hoặc cảm giác khô rát bên trong mũi.

Ngứa mũi có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, chủ yếu liên quan đến tình trạng viêm hoặc kích thích niêm mạc mũi. Trong đó, các nguyên nhân thường gặp nhất bao gồm:

• Viêm mũi dị ứng

Đây là nguyên nhân phổ biến hàng đầu gây ngứa lỗ mũi. Khi cơ thể tiếp xúc với các dị nguyên như phấn hoa, bụi, lông thú cưng, nấm mốc hoặc một số thực phẩm, hệ miễn dịch phản ứng quá mức và giải phóng histamin. Chất này gây viêm niêm mạc mũi, dẫn đến cảm giác ngứa, hắt hơi, chảy nước mũi và nghẹt mũi. Viêm mũi dị ứng có thể xảy ra theo mùa hoặc kéo dài quanh năm.

• Kích ứng từ môi trường và viêm mũi không do dị ứng

Khói thuốc lá, hóa chất công nghiệp, bụi mịn, mùi nước hoa hoặc các chất tẩy rửa có thể kích thích trực tiếp niêm mạc mũi mà không liên quan đến phản ứng miễn dịch. Tình trạng này thường có triệu chứng giống viêm mũi dị ứng nhưng không do dị nguyên gây ra, khiến người bệnh cảm thấy ngứa mũi, sổ mũi hoặc khô rát mũi.

• Cảm lạnh và nhiễm virus đường hô hấp trên

Khi virus cảm lạnh xâm nhập vào mũi, niêm mạc mũi tăng tiết chất nhầy để loại bỏ tác nhân gây bệnh. Quá trình này kích thích các đầu dây thần kinh cảm giác, dẫn đến ngứa mũi và hắt hơi. Nguyên nhân này thường đi kèm các triệu chứng như đau họng, mệt mỏi hoặc sốt nhẹ.

• Viêm xoang

Ngứa lỗ mũi có thể là một trong những biểu hiện của viêm xoang, đặc biệt là viêm xoang mạn tính. Người bệnh thường kèm theo nghẹt mũi kéo dài, mệt mỏi, đau nhức vùng mặt hoặc quanh mắt, khó thở bằng mũi.

• Polyp mũi

Polyp mũi là các khối mô mềm phát triển từ niêm mạc mũi, thường gặp ở người bị viêm xoang mạn tính hoặc dị ứng kéo dài. Khi polyp phát triển lớn, chúng có thể gây kích thích niêm mạc, dẫn đến ngứa lỗ mũi, nghẹt mũi và giảm khứu giác.

• Khô mũi

Thời tiết hanh khô, sử dụng máy lạnh, máy sưởi, xì mũi quá nhiều hoặc tác dụng phụ của một số thuốc có thể làm niêm mạc mũi bị khô. Niêm mạc khô dễ bị kích ứng, gây cảm giác ngứa, rát hoặc đau nhẹ trong mũi.

• Nguyên nhân khác ít gặp

Trong một số trường hợp, ngứa lỗ mũi có thể liên quan đến đau nửa đầu, tác dụng phụ của máy CPAP ở người ngưng thở khi ngủ hoặc hiếm hơn là khối u trong mũi xoang. Những nguyên nhân này thường đi kèm các dấu hiệu bất thường khác như nghẹt mũi một bên, loét trong mũi hoặc giảm khứu giác.

Trong đa số trường hợp, ngứa lỗ mũi có thể được cải thiện bằng các biện pháp chăm sóc đơn giản tại nhà. Những cách này giúp làm dịu niêm mạc mũi, giảm kích thích và hạn chế tái phát.

• Rửa hoặc xịt mũi bằng nước muối sinh lý

Nước muối sinh lý giúp làm sạch khoang mũi, loại bỏ bụi bẩn, dị nguyên và chất nhầy dư thừa. Việc rửa mũi đúng cách còn giúp giữ ẩm niêm mạc, giảm khô rát và cảm giác ngứa lỗ mũi. Có thể thực hiện một đến hai lần mỗi ngày hoặc khi tiếp xúc với môi trường nhiều bụi.

>>> Xem thêm: Mua nước muối sinh lý chính hãng

• Giữ ẩm cho không khí và niêm mạc mũi

Không khí khô dễ làm niêm mạc mũi bị kích ứng. Sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng hoặc đặt chậu nước trong không gian sinh hoạt giúp tăng độ ẩm, từ đó giảm khô mũi và ngứa mũi, đặc biệt khi dùng máy lạnh hoặc vào mùa hanh khô.

• Xì mũi nhẹ nhàng và đúng cách

Khi có bụi bẩn hoặc dịch nhầy trong mũi, nên xì mũi nhẹ để làm sạch. Tuy nhiên, không nên xì mũi quá mạnh hoặc quá thường xuyên vì có thể làm tổn thương niêm mạc mũi, khiến tình trạng ngứa và kích ứng nặng hơn. Tuyệt đối tránh ngoáy mũi hoặc dùng vật cứng đưa vào mũi.

• Xông mũi bằng hơi nước

Hít hơi nước ấm giúp làm ẩm đường thở, làm loãng dịch mũi và giảm kích thích niêm mạc. Có thể xông mũi bằng nước ấm trong vài phút. Cần lưu ý tránh dùng nước quá nóng để phòng nguy cơ bỏng và thận trọng khi sử dụng tinh dầu, nhất là với trẻ nhỏ hoặc người có cơ địa nhạy cảm.

• Uống đủ nước mỗi ngày

Bổ sung đủ nước giúp duy trì độ ẩm tự nhiên của niêm mạc mũi và làm loãng dịch nhầy. Đây là biện pháp đơn giản nhưng có vai trò quan trọng trong việc giảm khô mũi và ngứa lỗ mũi.

• Hạn chế tác nhân gây kích thích

Người bị ngứa lỗ mũi nên tránh tiếp xúc với khói thuốc, bụi, phấn hoa, mùi hóa chất hoặc nước hoa nồng. Việc giữ không gian sống sạch sẽ, thông thoáng cũng giúp giảm các yếu tố gây kích ứng mũi.

• Sử dụng thuốc hỗ trợ khi cần thiết

Trong một số trường hợp, thuốc chống dị ứng hoặc thuốc hỗ trợ cảm lạnh có thể giúp giảm ngứa mũi. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc, đặc biệt là thuốc xịt mũi, cần đúng liều và không nên lạm dụng. Nếu triệu chứng không cải thiện, nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế.

Trong nhiều trường hợp, ngứa lỗ mũi chỉ là triệu chứng nhẹ và có thể tự cải thiện sau một thời gian ngắn. Tuy nhiên, người bệnh nên chủ động đi khám bác sĩ khi tình trạng ngứa mũi kéo dài hoặc trở nên nghiêm trọng hơn, đặc biệt khi xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Ngứa lỗ mũi kéo dài nhiều ngày hoặc không có dấu hiệu cải thiện dù đã áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà
• Ngứa lỗ mũi đi kèm sốt, đau đầu, đau họng, ho hoặc đau nhức toàn thân
• Dịch mũi có màu vàng hoặc xanh, đặc, có mùi hôi hoặc nghi có mủ
• Nghẹt mũi nặng, khó thở hoặc cảm giác đau, nhạy cảm rõ rệt ở vùng mặt và quanh mắt
• Chảy máu mũi không rõ nguyên nhân hoặc chảy máu mũi sau chấn thương vùng đầu mặt
• Xuất hiện các triệu chứng bất thường như chóng mặt, lú lẫn, buồn nôn hoặc nôn
• Trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ rất nhỏ, có biểu hiện ngứa mũi kèm quấy khóc, sổ mũi, sốt hoặc khó thở

Việc thăm khám sớm giúp xác định đúng nguyên nhân gây ngứa mũi và có hướng điều trị phù hợp, từ đó hạn chế nguy cơ biến chứng và tình trạng kéo dài ảnh hưởng đến sức khỏe.

Phòng ngừa ngứa lỗ mũi đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế tái phát và bảo vệ niêm mạc mũi trước các tác nhân gây kích thích. Người bệnh có thể chủ động thực hiện các biện pháp sau trong sinh hoạt hằng ngày:

• Giữ môi trường sống sạch sẽ và thông thoáng bằng cách dọn dẹp nhà cửa thường xuyên, hạn chế bụi bẩn và nấm mốc. Việc thay ga giường, vỏ gối, rèm cửa định kỳ giúp giảm tích tụ dị nguyên trong không gian sinh hoạt.
• Tránh tiếp xúc với các tác nhân dễ gây dị ứng hoặc kích ứng mũi như phấn hoa, lông động vật, khói thuốc lá, hóa chất và mùi nước hoa nồng. Khi làm việc trong môi trường nhiều khói bụi hoặc hóa chất, nên đeo khẩu trang bảo hộ phù hợp để bảo vệ đường hô hấp.
• Duy trì độ ẩm không khí thích hợp trong nhà, đặc biệt khi sử dụng máy lạnh hoặc vào mùa hanh khô, giúp niêm mạc mũi không bị khô và giảm nguy cơ kích ứng. Bên cạnh đó, uống đủ nước mỗi ngày góp phần giữ ẩm tự nhiên cho niêm mạc mũi.

• Xây dựng lối sống lành mạnh với chế độ ăn uống cân đối, đầy đủ dưỡng chất, hạn chế các thực phẩm dễ gây dị ứng nếu đã từng có phản ứng. Việc tập luyện thể dục đều đặn, vừa sức giúp tăng cường sức đề kháng và khả năng chống chịu của cơ thể trước các tác nhân gây bệnh.
• Ngoài ra, không nên lạm dụng thuốc xịt mũi hoặc các sản phẩm tác động trực tiếp lên niêm mạc mũi khi không có chỉ định y tế, nhằm tránh làm tổn thương và gây kích ứng kéo dài.

Ngứa lỗ mũi là triệu chứng thường gặp và đa phần không nguy hiểm, thường liên quan đến dị ứng, cảm lạnh, khô mũi hoặc các yếu tố kích thích từ môi trường. Việc nhận biết đúng nguyên nhân và áp dụng các biện pháp chăm sóc phù hợp tại nhà có thể giúp cải thiện triệu chứng hiệu quả. Tuy nhiên, nếu tình trạng ngứa lỗ mũi kéo dài hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường, người bệnh nên đi khám để được chẩn đoán và xử trí kịp thời, góp phần bảo vệ sức khỏe đường hô hấp lâu dài.