Quan hệ không an toàn phải làm gì trong 24 giờ đầu? Các bước cần ưu tiên

Quan hệ không an toàn không chỉ là trường hợp không dùng bao cao su hay không có biện pháp tránh thai. Khái niệm này còn bao gồm những tình huống tưởng như đã có bảo vệ nhưng biện pháp tránh thai bị thất bại, chẳng hạn bao cao su rách hoặc tuột, quên uống thuốc tránh thai hằng ngày, dùng thuốc không đúng cách, hoặc quan hệ trong lúc chưa có biện pháp dự phòng ổn định. Trong những trường hợp đó, nguy cơ không chỉ là mang thai ngoài ý muốn mà còn có thể liên quan đến HIV và các bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Việc xác định đúng đây có phải là quan hệ không an toàn hay không rất quan trọng, vì nó quyết định bạn có cần xử lý khẩn cấp trong vài giờ đầu hay không. Nếu chỉ chậm vài ngày mới nghĩ đến việc can thiệp, một số lựa chọn có thể không còn hiệu quả như lúc đầu.

Trong khoảng thời gian đầu tiên sau quan hệ không an toàn, bạn nên ưu tiên ba việc: xác định nguy cơ mang thai, đánh giá nguy cơ phơi nhiễm HIV hoặc STI, và tìm biện pháp xử lý phù hợp càng sớm càng tốt. Nói cách khác, đây là giai đoạn cần hành động có thứ tự, không nên chờ cơ thể “có biểu hiện gì đó” rồi mới xử lý, vì nhiều nguy cơ không thể nhận biết ngay bằng triệu chứng.

• Điều đầu tiên nên tự hỏi là lần quan hệ đó diễn ra khi nào, đã trôi qua bao lâu, có xuất tinh trong âm đạo hay không, biện pháp tránh thai có gặp sự cố gì không, và đối tác có thuộc nhóm nguy cơ lây HIV hoặc STI hay không. Những câu hỏi này giúp bạn không xử lý theo cảm xúc mà theo tình huống thực tế. Ví dụ, nếu nguy cơ chính là mang thai ngoài ý muốn, bạn sẽ ưu tiên nghĩ đến tránh thai khẩn cấp. Nếu nguy cơ nghiêng nhiều về HIV, bạn cần đi đánh giá sớm để không bỏ lỡ thời gian dùng PEP.
• Một điểm rất quan trọng là 24 giờ đầu thường là khoảng thời gian “vàng” để bắt đầu xử lý. Dù tránh thai khẩn cấp còn có các mốc 72 giờ hoặc 120 giờ tùy loại, và PEP còn khung 72 giờ, nhưng các nguồn chính thống đều nhấn mạnh rằng càng xử lý sớm thì hiệu quả càng tốt. 

Vì vậy, trong ngày đầu tiên, thay vì trì hoãn vì ngại ngùng hay lo sợ, nên xem đây là thời điểm cần chủ động nhất.

>>> Xem thêm: Chưa rõ mình có cần tránh thai khẩn cấp hay không? [Tư vấn bác sĩ]

Nếu nguy cơ chính là mang thai ngoài ý muốn, tránh thai khẩn cấp thường là điều cần nghĩ đến sớm. Hiện có hai hướng phổ biến là thuốc tránh thai khẩn cấp và đặt vòng đồng. 

• Theo NHS, viên chứa levonorgestrel cần dùng trong vòng 72 giờ sau quan hệ, còn viên chứa ulipristal acetate có thể dùng trong vòng 120 giờ. Dù mỗi loại có khung thời gian khác nhau, điểm chung vẫn là dùng càng sớm càng tốt.
• Một lựa chọn khác là vòng đồng. WHO và NHS đều cho biết vòng đồng có thể được đặt trong vòng 5 ngày sau quan hệ không an toàn, và đây là một trong những biện pháp tránh thai khẩn cấp hiệu quả nhất. WHO ghi nhận khi được đặt trong vòng 120 giờ, vòng đồng có hiệu quả trên 99% trong phòng ngừa mang thai.

Nếu nguy cơ liên quan đến HIV, bạn không nên tự chờ theo dõi ở nhà. PEP là thuốc dự phòng sau phơi nhiễm HIV, cần được bác sĩ đánh giá và chỉ định sớm. CDC khuyến nghị phải bắt đầu PEP trong vòng 72 giờ sau phơi nhiễm, và càng bắt đầu sớm thì cơ hội dự phòng càng tốt.

Điều đầu tiên không nên làm là chờ đợi trong im lặng với suy nghĩ “chắc không sao đâu”. Đây là phản ứng rất thường gặp, nhưng lại dễ khiến bạn bỏ lỡ thời gian tốt nhất để can thiệp. Với tránh thai khẩn cấp, dùng sớm luôn có lợi hơn. Với PEP dự phòng HIV, việc trì hoãn có thể làm giảm cơ hội can thiệp hiệu quả vì đây là tình huống cần xử lý trong vòng 72 giờ và càng sớm càng tốt.

Bạn cũng không nên tự trấn an bằng việc “chưa thấy biểu hiện gì bất thường”. Nhiều STI không có triệu chứng ngay từ đầu, thậm chí có thể hoàn toàn im lặng trong một thời gian. NHS lưu ý rằng có những trường hợp nếu chưa có triệu chứng, nên chờ một khoảng thời gian nhất định rồi xét nghiệm mới cho kết quả đáng tin cậy hơn. Điều đó có nghĩa là không có triệu chứng không đồng nghĩa với không có nguy cơ.

Một điều nữa không nên làm là dùng thuốc tránh thai khẩn cấp như thói quen thay cho biện pháp tránh thai thường xuyên. Thuốc tránh thai khẩn cấp được thiết kế cho tình huống khẩn cấp, không phải để lặp lại như phương án chính. Nếu sau lần quan hệ không an toàn này bạn nhận ra mình chưa có biện pháp dự phòng ổn định, đó cũng là lúc nên nghĩ đến việc tư vấn thêm về tránh thai dài hạn thay vì chỉ xử lý từng lần một.

Sau khi đã xử lý bước đầu, bạn vẫn cần tiếp tục theo dõi. Nếu đã dùng tránh thai khẩn cấp, điều nên quan sát là chu kỳ kinh nguyệt tiếp theo, các biểu hiện như ra huyết bất thường, đau bụng nhiều hoặc trễ kinh. Những thay đổi này không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng nếu kéo dài hoặc khiến bạn lo lắng, nên đi khám để được đánh giá rõ hơn.

Với nguy cơ STI, bạn cần hiểu khái niệm “thời gian cửa sổ”. NHS cho biết nếu không có triệu chứng, STI có thể mất tới 7 tuần sau khi quan hệ không bảo vệ mới hiện trên xét nghiệm. Một số nguồn NHS khác cũng nêu rằng thời gian cửa sổ tùy từng bệnh, ví dụ chlamydia và lậu có thể cần khoảng 2 tuần, HIV có thể cần 45 ngày hoặc lâu hơn tùy loại xét nghiệm, còn giang mai thường lâu hơn nữa. Vì vậy, sau 24 giờ đầu, điều quan trọng không phải là xét nghiệm ngay cho bằng được, mà là biết thời điểm nào nên xét nghiệm để kết quả có ý nghĩa hơn.

Ngoài ra, trong thời gian chờ theo dõi, bạn nên hạn chế tiếp tục quan hệ không bảo vệ. Nếu vẫn sinh hoạt tình dục trong lúc chưa rõ nguy cơ hiện tại, khả năng làm phức tạp thêm việc theo dõi hoặc lây truyền bệnh cho người khác sẽ tăng lên. Cách an toàn hơn là dùng bao cao su và đi tư vấn khi cần.

Bạn nên đi khám hoặc liên hệ cơ sở y tế sớm nếu rơi vào một trong các trường hợp sau:

• Không chắc mình có cần tránh thai khẩn cấp hay không. Có nguy cơ phơi nhiễm HIV.
• Quan hệ không an toàn sau khi bao cao su rách, tuột hoặc thất bại rõ ràng nhưng chưa biết xử lý thế nào.
• Sau đó xuất hiện đau bụng nhiều, ra máu bất thường, nôn ói nhiều hoặc lo lắng kéo dài.
• Tình huống có yếu tố ép buộc, cưỡng ép hoặc nghi ngờ xâm hại tình dục.
• Bạn đang có bệnh nền, đang dùng thuốc khác hoặc không chắc lựa chọn nào phù hợp với mình.

Điểm quan trọng là đi khám không có nghĩa là mọi chuyện đã nghiêm trọng. Trong nhiều trường hợp, đi khám sớm chỉ đơn giản là cách để không phải tự đoán mò giữa quá nhiều thông tin và để được hướng dẫn đúng ở thời điểm còn kịp xử lý.
 

>>> Xem thêm: Cần được hướng dẫn nên làm gì ngay sau quan hệ không an toàn? [Tư vấn bác sĩ]
 

Trong 24 giờ đầu sau quan hệ không an toàn, điều quan trọng nhất là xử lý sớm và đúng ưu tiên. Nếu có nguy cơ mang thai, nên nghĩ đến tránh thai khẩn cấp càng sớm càng tốt. Nếu có nguy cơ HIV, cần đi đánh giá ngay để không bỏ lỡ thời gian dùng PEP. Chủ động sớm thường giúp giảm rủi ro tốt hơn nhiều so với việc chờ đợi trong lo lắng.