Sơ cứu: 7 kiến thức quan trọng giúp người dân xử lý các tình huống khẩn cấp thường gặp trong đời sống

Sơ cứu là những biện pháp can thiệp ban đầu nhằm duy trì sự sống, hạn chế tổn thương và ngăn tình trạng xấu đi cho nạn nhân trước khi được đưa đến cơ sở y tế. Sơ cứu không thay thế điều trị y khoa, nhưng đóng vai trò quyết định trong nhiều tình huống nguy cấp.

Sơ cứu sớm và đúng cách giúp hạn chế mất máu, giảm nguy cơ nhiễm trùng, bảo vệ chức năng hô hấp và tuần hoàn. Ngược lại, sơ cứu muộn hoặc xử lý sai có thể khiến tình trạng nặng thêm, làm tăng nguy cơ biến chứng hoặc đe dọa tính mạng. Vì vậy, trang bị kiến thức sơ cứu cơ bản là kỹ năng thiết yếu đối với mỗi người.

Khi thực hiện sơ cứu, người hỗ trợ cần giữ bình tĩnh để đánh giá nhanh tình huống và mức độ nguy hiểm. Trước tiên phải đảm bảo an toàn cho bản thân và nạn nhân, tránh các yếu tố có thể gây nguy hiểm tiếp diễn như điện, nước, giao thông hoặc vật sắc nhọn.

Cần gọi sự trợ giúp từ những người xung quanh và liên hệ cấp cứu y tế càng sớm càng tốt nếu tình trạng nghiêm trọng. Người sơ cứu chỉ nên thực hiện những thao tác trong phạm vi hiểu biết, không xử lý vượt quá khả năng hoặc gây thêm tổn thương cho nạn nhân.

• Xử lý vết thương trầy xước, chảy máu nhẹ

Với các vết thương nhỏ như trầy xước, đứt tay nhẹ, cần rửa sạch vết thương dưới vòi nước sạch để loại bỏ bụi bẩn và vi khuẩn. Nếu vết thương dính bùn đất hoặc cát, có thể dùng oxy già trong trường hợp vết thương dính nhiều bùn đất, sau đó rửa lại bằng nước sạch.

Sau khi làm sạch, dùng gạc sạch thấm khô và băng nhẹ vết thương. Việc giữ vết thương sạch và khô giúp hạn chế nguy cơ nhiễm trùng và thúc đẩy quá trình lành da.

• Xử lý vết thương sâu, chảy nhiều máu

Đối với vết thương sâu hoặc chảy máu nhiều, cần cầm máu ngay bằng cách dùng tay sạch hoặc găng y tế ấn trực tiếp lên vết thương để tạo áp lực. Dùng gạc hoặc vải sạch che phủ và băng ép để kiểm soát chảy máu.

Nếu máu thấm qua lớp băng, không tháo băng cũ mà tiếp tục đặt thêm lớp gạc lên trên để duy trì áp lực. Không tự ý lấy dị vật cắm sâu trong vết thương vì có thể gây chảy máu ồ ạt.

• Vết thương ở vị trí nguy hiểm

Vết cắt sâu ở tay chân cần được băng ép và nâng cao chi bị thương nếu không nghi ngờ gãy xương. 

Với vết thương vùng cổ, cần đè trực tiếp lên vết thương để cầm máu và nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế vì đây là khu vực nguy hiểm.

Bong gân và tổn thương dây chằng thường xảy ra khi vận động mạnh hoặc té ngã. Khi nghi ngờ bong gân, cần tháo giày dép hoặc vật chèn ép quanh vùng bị thương. Có thể chườm lạnh bằng khăn bọc đá để giảm sưng và đau trong những giờ đầu.

Sau đó, băng cố định nhẹ nhàng quanh khớp bị tổn thương, tránh băng quá chặt vì vùng này có thể tiếp tục sưng. Sau sơ cứu ban đầu, nên đưa nạn nhân đến cơ sở y tế để được đánh giá chính xác mức độ tổn thương.

• Sơ cứu người đuối nước

Khi phát hiện người đuối nước, cần ưu tiên đảm bảo an toàn cho người cứu. Có thể đưa cho nạn nhân vật nổi như phao, can nhựa hoặc gậy để hỗ trợ nổi lên mặt nước. Nếu không biết bơi, nên gọi lớn nhờ trợ giúp thay vì lao xuống cứu trực tiếp.

Khi đưa nạn nhân lên bờ, kiểm tra phản ứng và hơi thở. Nếu nạn nhân còn thở, đặt nằm nghiêng để tránh sặc. Nếu nạn nhân không thở, cần gọi cấp cứu và tiến hành hồi sinh tim phổi nếu có kiến thức.

• Sơ cứu người bị hóc dị vật

Hóc dị vật có thể gây tắc nghẽn đường thở một phần hoặc hoàn toàn. Nếu nạn nhân còn ho được, nên khuyến khích ho để tự đẩy dị vật ra ngoài, không vỗ lưng khi đang ho.

Nếu nạn nhân không ho được, khó thở, tím tái, cần tiến hành các biện pháp sơ cứu phù hợp theo độ tuổi. Trẻ sơ sinh cần được vỗ lưng và ấn ngực nhẹ nhàng. Với trẻ lớn và người trưởng thành, có thể vỗ lưng dứt khoát và ép ngực để hỗ trợ tống dị vật ra ngoài.

Hồi sức tim phổi là kỹ năng quan trọng khi nạn nhân ngừng thở hoặc ngừng tim do đuối nước, điện giật hoặc các nguyên nhân khác. Các dấu hiệu nghi ngờ gồm bất tỉnh, không thở, không bắt được mạch.

Khi phát hiện tình trạng này, cần gọi cấp cứu ngay. Nếu chỉ có một người sơ cứu, nên tiến hành hồi sức tim phổi trong vài phút đầu trước khi tiếp tục gọi hỗ trợ. Hồi sức tim phổi cần thực hiện trên mặt phẳng cứng, ép ngực đúng vị trí, đủ lực và đúng tần số. Với trẻ em, lực ép cần nhẹ hơn và phù hợp với thể trạng.

• Nạn nhân cần được đưa đến cơ sở y tế ngay nếu chảy máu không cầm được, mất ý thức, khó thở, co giật, vết thương sâu rộng hoặc có dị vật cắm sâu. 
• Trường hợp nghi ngờ tổn thương cột sống hoặc chấn thương nặng, cần hạn chế di chuyển và chờ hỗ trợ y tế chuyên nghiệp.

Sơ cứu là kỹ năng quan trọng giúp mỗi người dân chủ động bảo vệ sức khỏe và tính mạng cho bản thân và cộng đồng. Việc nắm vững các nguyên tắc sơ cứu cơ bản giúp xử lý kịp thời các tình huống khẩn cấp, hạn chế biến chứng và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình điều trị sau này. Trang bị kiến thức sơ cứu chính là cách thiết thực để nâng cao an toàn trong cuộc sống hàng ngày.