Trẻ em co giật: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử lý đúng để bảo vệ trẻ

Co giật ở trẻ em là tình trạng các cơ trong cơ thể co rút đột ngột và không tự kiểm soát, do hoạt động điện bất thường xảy ra trong não bộ. Cơn co giật có thể xuất hiện ở một vùng cơ nhất định như tay, chân, mặt hoặc lan ra toàn thân, tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng đến hệ thần kinh của trẻ. Trong thời gian xảy ra cơn co giật, trẻ có thể xuất hiện nhiều biểu hiện khác nhau: 

• Trẻ thường mất ý thức hoặc lơ mơ, không đáp ứng khi được gọi tên. 
• Một số trẻ có hiện tượng mắt trợn ngược, cứng người, hoặc giật tay chân liên tục.
• Trường hợp nặng hơn có thể kèm theo sùi bọt mép, thở bất thường hoặc tím tái môi và mặt do rối loạn hô hấp tạm thời trong cơn co giật. 

Sau khi cơn co giật chấm dứt, trẻ thường rơi vào trạng thái mệt mỏi, buồn ngủ sâu, lú lẫn tâm trí hoặc quấy khóc rất nhiều, đây là phản ứng hoàn toàn tự nhiên của cơ thể sau khi trải qua một cơn kích thích thần kinh mạnh mẽ.

Co giật có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, từ trẻ sơ sinh đến trẻ lớn. Tuy nhiên, tình trạng này thường gặp nhất ở trẻ từ 6 tháng đến 5 tuổi, do hệ thần kinh của trẻ trong giai đoạn này còn non nớt, chưa phát triển hoàn thiện và dễ bị kích thích bởi các yếu tố như sốt cao, nhiễm trùng, rối loạn chuyển hóa hoặc thay đổi đột ngột trong cơ thể. Chính vì vậy, trẻ nhỏ có nguy cơ co giật cao hơn so với trẻ lớn và người trưởng thành.

Trẻ em co giật có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, từ lành tính đến nghiêm trọng. Việc xác định nguyên nhân đóng vai trò quan trọng trong điều trị và phòng ngừa tái phát.

2.1. Co giật do sốt cao

Nguyên nhân này là lý do phổ biến nhất dẫn đến tình trạng co giật ở trẻ em. Khi trẻ sốt cao, đặc biệt trên 38,5–39°C, hệ thần kinh chưa hoàn thiện có thể phản ứng bằng cơn co giật.

Co giật do sốt cao thường:

• Xảy ra đột ngột khi sốt tăng nhanh
• Kéo dài dưới 5 phút
• Ít để lại di chứng nếu được xử trí đúng

2.2. Động kinh

Động kinh là bệnh lý thần kinh mạn tính, đặc trưng bởi các cơn co giật tái diễn không liên quan đến sốt. Trẻ bị động kinh có thể co giật nhiều lần trong ngày hoặc theo chu kỳ nhất định và cần được điều trị lâu dài dưới sự theo dõi của bác sĩ chuyên khoa.

2.3. Nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương

Các bệnh như viêm màng não, viêm não có thể gây co giật kèm theo sốt cao, đau đầu, nôn ói, cổ cứng, lơ mơ hoặc hôn mê. Đây là nguyên nhân nguy hiểm, cần được cấp cứu và điều trị kịp thời.

2.4. Rối loạn chuyển hóa

Hạ canxi, hạ đường huyết, rối loạn điện giải hoặc thiếu vitamin cũng có thể gây co giật ở trẻ em, đặc biệt ở trẻ suy dinh dưỡng hoặc trẻ sinh non.

2.5. Ngộ độc hoặc tác dụng phụ của thuốc

Trẻ uống nhầm thuốc, hóa chất, hoặc dùng thuốc không phù hợp với độ tuổi, liều lượng cũng có thể dẫn đến co giật.

Trên thực tế, cơn co giật thường xảy ra đột ngột, khiến nhiều phụ huynh không kịp phản ứng nếu chưa có kiến thức nền tảng. Một trong những dấu hiệu dễ nhận thấy nhất là:

• Trẻ đột ngột cứng người hoặc giật tay chân liên tục
• Mắt trợn ngược, mất phản xạ
• Thở nhanh, thở yếu hoặc khó thở
• Môi, mặt tím tái
• Sau cơn co giật, trẻ mệt mỏi, buồn ngủ hoặc lú lẫn

Nhận biết sớm và đúng các dấu hiệu trên sẽ giúp cha mẹ giữ được bình tĩnh, xử trí đúng cách và nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế khi cần thiết, từ đó hạn chế tối đa những ảnh hưởng không mong muốn đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.

Trẻ em co giật có thể nguy hiểm hoặc không, tùy thuộc chủ yếu vào nguyên nhân gây co giật và thời gian cơn co giật kéo dài. Không phải mọi trường hợp co giật đều dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, tuy nhiên việc đánh giá đúng mức độ nguy hiểm là điều rất quan trọng để cha mẹ không chủ quan.

Trong nhiều trường hợp, co giật do sốt cao đơn thuần là dạng thường gặp nhất ở trẻ nhỏ và thường không gây tổn thương não nếu cơn co giật diễn ra trong thời gian ngắn (dưới 5 phút) và được xử trí đúng cách. Phần lớn trẻ bị co giật do sốt cao vẫn phát triển trí tuệ và vận động bình thường sau này.

Ngược lại, các cơn co giật kéo dài trên 5 phút, co giật liên tục hoặc tái diễn nhiều lần trong thời gian ngắn có thể khiến não bị thiếu oxy tạm thời, từ đó làm tăng nguy cơ ảnh hưởng đến hệ thần kinh và sự phát triển của trẻ nếu không được can thiệp kịp thời. Đây là những trường hợp cần được cấp cứu và theo dõi y tế ngay.

Ngoài ra, co giật do các bệnh lý thần kinh như động kinh, viêm não, viêm màng não hoặc do nhiễm trùng nặng có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ hơn. Nếu không được chẩn đoán và điều trị sớm, những nguyên nhân này có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe, khả năng học tập và phát triển của trẻ.

Vì vậy, cha mẹ tuyệt đối không nên chủ quan, đặc biệt khi trẻ co giật lần đầu, co giật không rõ nguyên nhân hoặc kèm theo các dấu hiệu bất thường như sốt cao không hạ, lơ mơ, nôn ói, khó thở. Việc đưa trẻ đi khám kịp thời sẽ giúp xác định nguyên nhân chính xác và có hướng điều trị phù hợp, từ đó bảo vệ an toàn cho trẻ một cách tốt nhất.

>>> Xem thêm: Cốm hỗ trợ giảm nguy cơ co giật, tăng động EGARUTA hộp 30 gói x 3g

Khi trẻ bị co giật, bình tĩnh là yếu tố quan trọng nhất. Cha mẹ nên thực hiện các bước sau:

5.1. Những việc nên làm

• Hãy đặt trẻ nằm nghiêng sang một bên để giúp tránh tình trạng sặc đờm dãi, đảm bảo an toàn cho bé yêu.
• Nới lỏng quần áo, giữ không gian xung quanh an toàn.
• Hãy ghi nhớ khoảng thời gian mà cơn co giật diễn ra kéo dài bao lâu trong thực tế.
• Hạ sốt cho trẻ sau khi cơn co giật kết thúc (nếu trẻ sốt).

5.2. Những việc không nên làm

• Không nhét vật cứng, thìa hay tay vào miệng trẻ.
• Không nên cố gắng giữ chặt tay chân của trẻ.
• Không cho trẻ uống thuốc hay nước trong lúc đang co giật.

Sau cơn co giật, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá nguyên nhân.

>>> Xem thêm: Bệnh co giật do sốt và động kinh khác nhau như thế nào? 6 bước sơ cứu

• Cơn co giật kéo dài trên 5 phút
• Trẻ em có thể gặp tình trạng co giật nhiều lần trong một ngày.
• Co giật kèm sốt cao không hạ
• Trẻ khó thở, tím tái, không tỉnh sau cơn
• Trẻ dưới 6 tháng tuổi bị co giật

Nhiều phụ huynh lo lắng rằng trẻ từng co giật do sốt cao sẽ tái phát. Thực tế, một số trẻ có thể bị co giật do sốt cao nhiều lần, đặc biệt trong độ tuổi từ 6 tháng đến 5 tuổi. Tuy nhiên, phần lớn trẻ sẽ tự hết khi hệ thần kinh phát triển hoàn thiện, thường sau 5–6 tuổi.

Để giảm nguy cơ co giật, cha mẹ cần theo dõi sát và hạ sốt sớm khi trẻ bị sốt, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Đồng thời, cần đảm bảo chế độ dinh dưỡng đầy đủ, tránh thiếu các vi chất quan trọng giúp hệ thần kinh phát triển khỏe mạnh. Cha mẹ không nên tự ý cho trẻ dùng thuốc, nhất là các loại thuốc không rõ nguồn gốc hoặc dùng sai liều. Bên cạnh đó, việc khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt với trẻ có tiền sử co giật, sẽ giúp phát hiện sớm bất thường và phòng ngừa nguy cơ tái phát.

Kết luận

Trẻ em co giật là tình trạng không hiếm gặp và có nhiều nguyên nhân khác nhau. Điều quan trọng nhất là cha mẹ cần trang bị kiến thức đúng, giữ bình tĩnh khi xử trí và đưa trẻ đi khám kịp thời khi cần thiết. Việc hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử lý sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ biến chứng và bảo vệ sự phát triển toàn diện của trẻ.

Chăm sóc bé kịp thời – an tâm hơn cùng Medigo 24/7

• Đường dây hỗ trợ 24/7: 1800 2247
• Email CSKH: cskh@medigoapp.com
• Website: Medigoapp.com
• Hãy tải ứng dụng Medigo trên CH Play hoặc App Store