Trĩ nội và trĩ ngoại khác nhau thế nào? 6 thông tin giúp nhận biết và điều trị phù hợp

Bệnh trĩ là tình trạng các mạch máu vùng hậu môn trực tràng bị giãn và phình to bất thường do chịu áp lực kéo dài. Hệ thống mạch máu này bao gồm tĩnh mạch, tiểu động mạch và các mô liên kết nâng đỡ trong ống hậu môn. Khi áp lực trong vùng này tăng cao và kéo dài, máu bị ứ trệ, các mô nâng đỡ suy yếu, từ đó hình thành các búi trĩ.

Theo giải phẫu, một mốc quan trọng trong phân loại bệnh trĩ là đường lược. Dựa vào vị trí hình thành của búi trĩ so với đường lược, bệnh trĩ được chia thành trĩ nội và trĩ ngoại. Đây là cơ sở quan trọng để phân biệt triệu chứng, mức độ đau và hướng theo dõi bệnh.

2.1. Trĩ nội là gì?

Trĩ nội là tình trạng các búi trĩ hình thành bên trong ống hậu môn, phía trên đường lược. Do nằm sâu bên trong và khu vực này có rất ít dây thần kinh cảm giác đau nên trĩ nội thường không gây đau rõ rệt ở giai đoạn đầu, khiến nhiều người khó nhận biết.

Ở giai đoạn sớm, các búi trĩ nội thường không thể sờ thấy hoặc nhìn thấy bằng mắt thường. Dấu hiệu phổ biến nhất là chảy máu hậu môn khi đi đại tiện, máu thường có màu đỏ tươi và xuất hiện trên giấy vệ sinh hoặc nhỏ giọt vào bồn cầu. Việc rặn nhiều khi đi tiêu có thể làm búi trĩ bị kích thích, gây viêm nhẹ, tăng tiết dịch nhầy và cảm giác ngứa quanh hậu môn.

Khi bệnh tiến triển, búi trĩ nội có thể sa ra ngoài hậu môn khi rặn hoặc đi đại tiện. Búi trĩ sa thường có màu đỏ hồng, mềm khi chạm vào và có xu hướng co rút trở lại vị trí ban đầu khi ngừng rặn hoặc sau khi đi tiêu xong. Người bệnh có thể cảm thấy vướng víu, như chưa đi hết phân dù đã đại tiện xong.

Tóm lại, đặc điểm nổi bật của trĩ nội là ít đau giai đoạn đầu, dễ chảy máu và khó phát hiện sớm nếu không chú ý kỹ các dấu hiệu bất thường.

2.2. Trĩ ngoại là gì?

Trĩ ngoại là tình trạng các búi trĩ hình thành phía dưới đường lược, nằm ngay dưới lớp da quanh lỗ hậu môn. Do khu vực này tập trung nhiều dây thần kinh cảm giác, trĩ ngoại thường gây đau sớm và rõ rệt hơn so với trĩ nội.

Người bệnh trĩ ngoại có thể nhìn thấy hoặc sờ thấy rõ búi trĩ ngay từ giai đoạn đầu. Búi trĩ thường biểu hiện dưới dạng một khối mềm, sưng phồng ở rìa hậu môn. Các triệu chứng thường gặp bao gồm đau rát, ngứa ngáy, sưng và khó chịu, đặc biệt khi ngồi lâu, đi lại nhiều hoặc khi búi trĩ bị cọ xát với quần áo.

Trĩ ngoại có thể gây chảy máu trong hoặc sau khi đi tiêu, tuy nhiên tình trạng này ít phổ biến hơn so với trĩ nội. Ngoài ra, búi trĩ ngoại có thể tăng tiết dịch nhầy, gây cảm giác ẩm ướt hoặc khó chịu vùng hậu môn. Trong một số trường hợp, trĩ ngoại có thể sưng to, gây đau nhiều và ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt hằng ngày.

2.3. Lưu ý

Trong thực tế, trĩ ngoại có thể bị nhầm với trĩ nội sa, do cả hai đều có thể xuất hiện búi trĩ lộ ra ngoài hậu môn. Ngoài ra, một số người có thể mắc đồng thời cả trĩ nội và trĩ ngoại, được gọi là trĩ hỗn hợp, khiến triệu chứng phức tạp và khó phân biệt hơn nếu chỉ dựa vào cảm giác chủ quan.

Việc phân biệt đúng trĩ nội và trĩ ngoại có ý nghĩa quan trọng trong theo dõi và lựa chọn hướng xử trí phù hợp. Khi có các triệu chứng kéo dài, đau nhiều hoặc chảy máu tái diễn, người bệnh nên đi khám để được đánh giá chính xác tình trạng bệnh.

Bệnh trĩ hình thành khi các tĩnh mạch vùng hậu môn trực tràng phải chịu áp lực kéo dài, dẫn đến giãn và phình to bất thường. Tình trạng này có thể xảy ra do nhiều yếu tố liên quan đến lối sống, chế độ ăn uống và những thay đổi sinh lý của cơ thể.

• Thói quen sinh hoạt ít vận động, ngồi hoặc đứng lâu một tư thế làm giảm lưu thông máu vùng chậu, khiến các tĩnh mạch hậu môn dễ bị ứ trệ. Bên cạnh đó, việc rặn mạnh khi đi đại tiện, ngồi lâu trên bồn cầu hoặc thường xuyên trì hoãn nhu cầu đi vệ sinh đều làm tăng áp lực lên trực tràng và hậu môn.
• Chế độ ăn uống thiếu chất xơ, uống không đủ nước là nguyên nhân phổ biến gây táo bón. Phân khô cứng buộc người bệnh phải rặn nhiều khi đi tiêu, từ đó thúc đẩy sự hình thành búi trĩ. Ngoài ra, tiêu chảy kéo dài và một số bệnh lý đường ruột như viêm đại tràng, kiết lỵ cũng có thể làm tổn thương niêm mạc và hệ thống tĩnh mạch hậu môn trực tràng.
• Mang thai và sinh con làm tăng áp lực ổ bụng và vùng chậu, khiến phụ nữ dễ mắc bệnh trĩ. Tình trạng thừa cân, béo phì và quá trình lão hóa cũng góp phần làm suy yếu mô nâng đỡ tĩnh mạch, làm nguy cơ mắc trĩ nội và trĩ ngoại tăng lên theo thời gian.

Triệu chứng bệnh trĩ có thể khác nhau tùy vào vị trí và mức độ phát triển của búi trĩ. Tuy nhiên, trĩ nội và trĩ ngoại đều có một số dấu hiệu chung mà người bệnh cần lưu ý để nhận biết sớm.

Dấu hiệu sớm và thường gặp nhất của bệnh trĩ là chảy máu khi đi đại tiện, thường không gây đau ở giai đoạn đầu. Máu có màu đỏ tươi, có thể dính trên giấy vệ sinh, nhỏ giọt vào bồn cầu hoặc xuất hiện sau khi rặn mạnh. Khi bệnh tiến triển nặng hơn, lượng máu có thể tăng lên và xảy ra thường xuyên hơn.

Ngoài ra, người bệnh có thể cảm thấy ngứa ngáy, kích thích hoặc ẩm ướt vùng hậu môn do dịch nhầy tiết ra từ niêm mạc hậu môn. Một số trường hợp xuất hiện cảm giác đau hoặc khó chịu, mức độ từ nhẹ đến rõ rệt, thường liên quan đến viêm, nứt hậu môn hoặc tình trạng búi trĩ bị nghẹt. Sưng nề quanh hậu môn hoặc cảm giác có khối lạ ở khu vực này cũng là những biểu hiện thường gặp.

Trĩ nội thường không gây đau rõ rệt ở giai đoạn đầu, triệu chứng nổi bật nhất là chảy máu khi đi đại tiện. Cảm giác đau chỉ xuất hiện khi búi trĩ sa hoặc có biến chứng.

Trĩ ngoại gây đau sớm và dễ nhận biết do búi trĩ nằm ngoài hậu môn, kèm sưng rát và khó chịu khi ngồi hoặc vận động.

Việc điều trị bệnh trĩ phụ thuộc vào loại trĩ, mức độ nặng nhẹ và tình trạng triệu chứng. Mục tiêu điều trị là giảm triệu chứng, ngăn biến chứng và hạn chế tái phát.

5.1. Điều trị nội khoa và thay đổi sinh hoạt

Phương pháp này thường áp dụng cho trĩ giai đoạn nhẹ đến trung bình, chưa có biến chứng nặng. Người bệnh cần:

• Tăng cường chất xơ trong chế độ ăn từ rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt để giúp phân mềm, giảm rặn khi đi đại tiện
• Uống đủ nước mỗi ngày, hạn chế rượu bia, đồ cay nóng và chất kích thích
• Tránh ngồi hoặc đứng quá lâu, hạn chế lao động nặng
• Đi đại tiện đúng giờ, không rặn mạnh, không ngồi lâu trên bồn cầu

Bên cạnh đó, người bệnh có thể:

• Ngâm hậu môn bằng nước ấm để giảm đau rát, sưng viêm
• Sử dụng thuốc bôi, thuốc đặt hậu môn hoặc thuốc uống hỗ trợ tuần hoàn tĩnh mạch theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ

>>> Xem thêm: Top 10+ thuốc trị trĩ và những điều cần biết về thuốc chữa trĩ

5.2. Điều trị can thiệp và phẫu thuật

Khi bệnh trĩ tiến triển nặng, búi trĩ lớn, sa nhiều, chảy máu kéo dài hoặc có biến chứng, các phương pháp can thiệp sẽ được cân nhắc.

Một số phương pháp thường dùng gồm:

• Thắt búi trĩ bằng vòng cao su, phù hợp với trĩ nội độ 2 và 3, giúp búi trĩ teo dần và rụng tự nhiên
• Chích xơ búi trĩ, áp dụng cho trĩ nội độ nhẹ, giúp làm xơ và co nhỏ búi trĩ
• Phẫu thuật trĩ, thường chỉ định cho trĩ nội độ 3, độ 4 hoặc trĩ ngoại có biến chứng. Một số kỹ thuật hiện nay giúp giảm đau và rút ngắn thời gian hồi phục

Việc lựa chọn phương pháp điều trị cần được bác sĩ chuyên khoa hậu môn trực tràng thăm khám và tư vấn cụ thể, tránh tự ý can thiệp.

Phòng ngừa bệnh trĩ nội và trĩ ngoại quan trọng nhất là giảm áp lực lên tĩnh mạch hậu môn trực tràng và duy trì thói quen đi tiêu thuận lợi. Khi kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ, bạn có thể hạn chế hình thành búi trĩ mới và giảm nguy cơ bệnh tiến triển nặng.

• Duy trì chế độ ăn uống hợp lý

Chế độ ăn giàu chất xơ giúp phân mềm, dễ đào thải và giảm tình trạng rặn khi đi đại tiện. Nên tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu trong bữa ăn hằng ngày. Đồng thời, cần uống đủ nước mỗi ngày để hỗ trợ hoạt động tiêu hóa. Hạn chế thực phẩm cay nóng, nhiều dầu mỡ, đồ chế biến sẵn và các chất kích thích vì chúng có thể làm nặng tình trạng táo bón và kích thích hậu môn.

• Xây dựng thói quen đi đại tiện khoa học

Không nên nhịn đi tiêu khi đã có cảm giác buồn đại tiện vì phân bị giữ lại lâu sẽ trở nên khô cứng. Khi đi vệ sinh, tránh rặn mạnh và không ngồi quá lâu trên bồn cầu. Việc duy trì giờ đi tiêu cố định mỗi ngày giúp ruột hoạt động đều đặn hơn. Nếu sử dụng bồn cầu ngồi bệt, có thể kê cao chân để tạo tư thế thuận lợi cho việc đào thải phân.

• Tăng cường vận động và điều chỉnh lối sống

Hoạt động thể chất đều đặn giúp kích thích nhu động ruột, cải thiện tuần hoàn máu vùng chậu và giảm nguy cơ táo bón. Những người làm việc văn phòng hoặc phải đứng, ngồi lâu nên chủ động thay đổi tư thế và vận động nhẹ sau mỗi 30 đến 60 phút. Việc kiểm soát cân nặng hợp lý cũng giúp giảm áp lực lên vùng bụng và hậu môn.

• Vệ sinh hậu môn đúng cách

Sau khi đi đại tiện, nên vệ sinh hậu môn nhẹ nhàng bằng nước sạch hoặc nước ấm, sau đó lau khô bằng giấy mềm. Tránh chà xát mạnh hoặc sử dụng các sản phẩm vệ sinh có chất tẩy rửa mạnh vì có thể gây kích ứng và làm tổn thương vùng da quanh hậu môn.

• Không chủ quan khi có dấu hiệu bất thường

Chảy máu hậu môn không phải lúc nào cũng do bệnh trĩ. Đặc biệt ở người trên 40 tuổi, đây có thể là dấu hiệu của các bệnh lý khác ở đại trực tràng. Vì vậy, khi xuất hiện chảy máu kéo dài, đau nhiều hoặc thay đổi thói quen đi tiêu, người bệnh nên đi khám để được chẩn đoán chính xác và xử trí kịp thời.
 

Trĩ nội và trĩ ngoại là hai dạng bệnh trĩ phổ biến với biểu hiện và mức độ khó chịu khác nhau. Việc hiểu rõ bệnh trĩ là gì và phân biệt đúng trĩ nội, trĩ ngoại giúp người bệnh chủ động theo dõi sức khỏe và lựa chọn hướng xử trí phù hợp. Nhận biết sớm và điều chỉnh lối sống từ đầu đóng vai trò quan trọng trong việc giảm triệu chứng và hạn chế bệnh tiến triển. Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị y khoa. Khi có triệu chứng chảy máu hậu môn kéo dài, đau nhiều hoặc thay đổi thói quen đi tiêu, người bệnh nên thăm khám bác sĩ chuyên khoa để được đánh giá chính xác.