Uống thuốc tránh thai khẩn cấp có hại không? Điều bạn cần hiểu đúng

Thuốc tránh thai khẩn cấp là biện pháp dùng sau khi quan hệ tình dục không được bảo vệ hoặc khi phương pháp tránh thai khác thất bại, chẳng hạn như quên uống thuốc tránh thai hằng ngày hoặc bao cao su bị rách. Hai loại thuốc uống thường gặp là levonorgestrel, cần dùng trong vòng 72 giờ sau quan hệ, và ulipristal acetate, có thể dùng trong vòng 120 giờ. Cả hai đều phát huy hiệu quả tốt hơn nếu được sử dụng càng sớm càng tốt.

Cơ chế chính của thuốc là trì hoãn hoặc ngăn rụng trứng, từ đó làm giảm khả năng thụ tinh. Điều quan trọng là thuốc tránh thai khẩn cấp không phải thuốc phá thai và không có tác dụng chấm dứt thai kỳ đã hình thành. Đây cũng không phải biện pháp tránh thai được thiết kế để sử dụng thường xuyên.

Câu trả lời là có thể gây một số ảnh hưởng, nhưng trong đa số trường hợp những ảnh hưởng này không nghiêm trọng nếu dùng đúng cách. Thuốc tránh thai khẩn cấp được đánh giá là khá an toàn, và các tác dụng phụ nghiêm trọng là hiếm gặp. Phần lớn khó chịu sau khi uống thuốc chỉ là phản ứng ngắn hạn của cơ thể với sự thay đổi hormone hoặc với tác động điều biến hormone của thuốc.

Điều khiến nhiều người cảm thấy thuốc “có hại” thường là vì sau khi dùng, cơ thể có thể thay đổi rõ trong một thời gian ngắn, đặc biệt ở chu kỳ kinh nguyệt. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa tác dụng phụ tạm thời và tổn thương lâu dài. Với phần lớn người dùng, thuốc có thể làm cơ thể khó chịu trong vài ngày hoặc làm kỳ kinh đến sớm, đến muộn hơn, nhưng những thay đổi này thường sẽ tự ổn định lại.

Sau khi sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp, cơ thể có thể xuất hiện một số biểu hiện như:

• Cảm giác buồn nôn hoặc khó chịu ở vùng dạ dày
• Chóng mặt hoặc mệt mỏi
• Đau bụng, cảm giác tức bụng hoặc đau kiểu hành kinh
• Căng tức ngực
• Ra máu lấm tấm giữa kỳ hoặc thay đổi lượng máu kinh

Đây là những tác dụng phụ đã được ghi nhận khá nhất quán ở các tài liệu y khoa. Phần lớn chúng chỉ kéo dài trong thời gian ngắn và tự giảm dần mà không cần xử lý đặc biệt. Nếu bị nôn trong vòng khoảng 2 giờ sau khi uống, một số hướng dẫn khuyến cáo có thể cần dùng lại liều khác vì thuốc có thể chưa được hấp thu đầy đủ.

Một thay đổi rất dễ gây lo lắng là rối loạn kinh nguyệt. Sau khi uống thuốc, kỳ kinh có thể đến sớm hơn hoặc muộn hơn so với bình thường. Một số người còn thấy ra máu ít ngoài kỳ kinh. Đây là tình trạng có thể gặp do thuốc tác động vào quá trình rụng trứng và chu kỳ nội tiết. Trong đa số trường hợp, thay đổi này không kéo dài lâu.

Mặc dù thuốc tránh thai khẩn cấp khá an toàn, mức độ bất lợi có thể tăng lên nếu dùng thuốc không đúng mục đích. Tình huống thường gặp nhất là sử dụng lặp lại nhiều lần trong thời gian ngắn hoặc coi đây như biện pháp tránh thai thường xuyên. Khi đó, nguy cơ gặp tác dụng phụ như rối loạn kinh, ra máu bất thường hoặc mệt mỏi có thể dễ xuất hiện hơn, đồng thời hiệu quả tránh thai cũng không ổn định bằng các phương pháp duy trì lâu dài.

Một vấn đề khác là tương tác thuốc. Một số thuốc điều trị động kinh, lao, HIV và cả thảo dược như St John’s wort có thể làm giảm hiệu quả của thuốc tránh thai khẩn cấp. Trong trường hợp này, điều đáng lo không hẳn là độc tính tăng lên, mà là thuốc có thể không còn bảo vệ tốt như mong đợi, từ đó làm tăng nguy cơ mang thai ngoài ý muốn.

Ngoài ra, cân nặng hoặc BMI cao cũng có thể làm giảm hiệu quả của một số loại thuốc tránh thai khẩn cấp, đặc biệt là levonorgestrel. Điều này không có nghĩa thuốc trở nên “độc” hơn, nhưng nó là yếu tố khiến việc tự ý dùng thuốc mà không được tư vấn có thể kém tối ưu hơn.

Đây là điều rất nhiều người lo nhất. Hiện nay, các tài liệu y khoa đáng tin cậy cho thấy thuốc tránh thai khẩn cấp không gây hại cho khả năng sinh sản về sau. Không có bằng chứng cho thấy thuốc làm vô sinh, cũng không làm chậm sự trở lại của khả năng mang thai sau khi dùng. Vì vậy, nếu bạn đang lo thuốc sẽ làm “hỏng nội tiết” hay mất khả năng có con lâu dài, thì nỗi lo này thường không phù hợp với dữ liệu hiện có.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là có thể dùng thuốc một cách tùy ý. Nếu lạm dụng, cơ thể vẫn có thể bị xáo trộn nội tiết ngắn hạn nhiều lần, chu kỳ kinh dễ rối loạn hơn và bạn cũng khó theo dõi các dấu hiệu sinh sản bình thường của mình. Nói cách khác, thuốc không được xem là gây hại lâu dài nếu dùng đúng, nhưng dùng sai cách vẫn có thể tạo ra nhiều phiền toái và khiến bạn chủ quan với việc chọn một phương pháp tránh thai phù hợp hơn.

>>> Xem thêm: Bạn đang gặp dấu hiệu lạ sau khi uống thuốc tránh thai khẩn cấp? [Tư vấn ngay]

Để hạn chế rủi ro khi dùng thuốc tránh thai khẩn cấp, bạn nên nhớ một số điểm sau:

• Chỉ dùng khi thật sự cần thiết
• Không xem đây là biện pháp tránh thai thường xuyên
• Uống càng sớm càng tốt sau quan hệ không an toàn
• Theo dõi chu kỳ kinh sau khi dùng
• Đọc kỹ hướng dẫn nếu đang dùng thuốc khác hoặc có bệnh lý đặc biệt
• Thử thai nếu trễ kinh kéo dài hoặc có dấu hiệu nghi ngờ mang thai

Ngoài ra, nếu bạn phải dùng thuốc khẩn cấp nhiều lần, đây thường là dấu hiệu nên cân nhắc một phương pháp tránh thai ổn định hơn. Với một số người có nguy cơ quan hệ không an toàn lặp lại, các tổ chức chuyên môn cũng khuyến khích cân nhắc biện pháp tránh thai hiệu quả dài hạn thay vì phụ thuộc vào thuốc khẩn cấp.

>>> Xem thêm: Bạn chưa rõ mình có dùng thuốc đúng cách chưa? [Hỏi bác sĩ]

Uống thuốc tránh thai khẩn cấp có thể gây ra một số tác dụng phụ và làm cơ thể thay đổi trong thời gian ngắn, đặc biệt ở chu kỳ kinh nguyệt. Tuy nhiên, trong đa số trường hợp, những ảnh hưởng này không nghiêm trọng và sẽ tự ổn định nếu dùng đúng cách. Điều quan trọng là không lạm dụng, không dùng thay cho biện pháp tránh thai thường xuyên, và theo dõi cơ thể sau khi sử dụng. Nếu có biểu hiện bất thường kéo dài hoặc phải dùng thuốc nhiều lần, bạn nên đi khám để được tư vấn phương pháp phù hợp hơn.