Viêm họng hạt: 7 thông tin quan trọng về nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị hiệu quả

1.1. Viêm họng hạt là gì?

Viêm họng hạt là một dạng của viêm họng mạn tính. Bệnh xảy ra khi niêm mạc họng bị viêm kéo dài, tái đi tái lại nhiều lần khiến các mô lympho ở thành sau họng tăng sinh và phì đại, hình thành các hạt viêm có kích thước không đồng đều.

Sự xuất hiện của các hạt lympho là phản ứng của hệ miễn dịch nhằm chống lại tác nhân gây bệnh. Tuy nhiên, khi tình trạng viêm không được kiểm soát triệt để, các hạt này tồn tại dai dẳng, gây khó chịu kéo dài cho người bệnh.

1.2. Phân loại viêm họng hạt

Dựa vào thời gian và mức độ tiến triển, viêm họng hạt thường được chia thành hai dạng: 

• Viêm họng hạt giai đoạn sớm: Người bệnh bị viêm họng trong thời gian dưới 3 tuần. Ở giai đoạn này, các triệu chứng thường chưa rõ ràng, mức độ đau nhẹ nên dễ bị bỏ qua hoặc tự điều trị không đúng cách.
• Viêm họng hạt mạn tính: Khi tình trạng viêm họng kéo dài trên 3 tuần do không được điều trị dứt điểm, niêm mạc họng có thể chuyển sang viêm mạn tính với sự tăng sinh các hạt lympho. Giai đoạn này bệnh khó kiểm soát hơn, dễ tái phát và có nguy cơ xuất hiện các biến chứng kèm theo.

Viêm họng hạt có thể hình thành từ nhiều nguyên nhân khác nhau, thường là sự kết hợp của nhiều yếu tố.

• Nhiễm trùng: Vi khuẩn, đặc biệt là liên cầu nhóm A, là nguyên nhân phổ biến gây viêm họng cấp và có thể tiến triển thành viêm họng hạt mạn tính. Ngoài ra, virus như rhinovirus, adenovirus hoặc vi nấm Candida cũng có thể gây kích thích niêm mạc họng.
• Yếu tố môi trường: Khói bụi, khí thải, hóa chất độc hại và khói thuốc lá làm tổn thương hàng rào bảo vệ của niêm mạc họng, tạo điều kiện cho viêm nhiễm kéo dài.
• Thói quen sinh hoạt: Hút thuốc, uống rượu bia, ăn uống thiếu vitamin và khoáng chất làm suy giảm miễn dịch và tăng nguy cơ viêm họng mạn.
• Bệnh lý liên quan: Viêm xoang mạn tính, viêm amidan mạn, trào ngược dạ dày thực quản có thể khiến dịch tiết hoặc acid liên tục kích thích niêm mạc họng.
• Suy giảm miễn dịch: Trẻ nhỏ, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch có nguy cơ cao hơn.
• Dùng thuốc kéo dài: Việc sử dụng kháng sinh hoặc corticosteroid lâu ngày có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh và suy yếu miễn dịch tại niêm mạc họng.

Triệu chứng của viêm họng hạt thường kéo dài và tái đi tái lại, bao gồm:

• Cảm giác khô rát, ngứa họng, đặc biệt rõ vào buổi sáng
• Ho khan hoặc ho có đờm kéo dài
• Cảm giác vướng, cộm trong cổ họng
• Nuốt khó, nuốt đau khi ăn uống
• Khàn tiếng hoặc mất tiếng nhẹ
• Xuất hiện các hạt nhỏ màu đỏ hoặc hồng ở thành sau họng
• Có dịch nhầy trong họng, thường phải khạc nhổ
• Hơi thở có mùi hôi

Một số trường hợp có thể kèm theo sốt nhẹ, mệt mỏi, đau đầu. Các triệu chứng thường nặng hơn khi người bệnh nói nhiều, hút thuốc hoặc uống rượu bia.

Viêm họng hạt thường không đe dọa trực tiếp đến tính mạng, tuy nhiên nếu kéo dài và không được kiểm soát tốt có thể gây ra nhiều biến chứng.

Tại chỗ, bệnh có thể dẫn đến viêm amidan mạn tính, viêm thanh quản, viêm xoang hoặc viêm tai giữa, gây khàn tiếng, ho kéo dài và ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.

Các biến chứng tại tim, khớp hoặc thận chủ yếu liên quan đến viêm họng do nhiễm liên cầu khuẩn nhóm A, đặc biệt khi viêm họng cấp không được điều trị đúng phác đồ. Những biến chứng này không gặp ở tất cả các trường hợp viêm họng hạt, nhưng cần được lưu ý để theo dõi và can thiệp sớm.

Bất kỳ ai cũng có thể mắc viêm họng hạt, tuy nhiên nguy cơ cao hơn ở:

• Trẻ em và người cao tuổi
• Người có hệ miễn dịch suy giảm
• Người thường xuyên tiếp xúc với môi trường ô nhiễm
• Người hút thuốc lá, uống rượu bia
• Người mắc các bệnh lý mạn tính đường hô hấp hoặc trào ngược dạ dày

>>> Xem thêm: Trào ngược dạ dày uống thuốc gì khỏi?

6.1. Chẩn đoán viêm họng hạt

Chẩn đoán viêm họng hạt chủ yếu dựa vào thăm khám lâm sàng kết hợp khai thác tiền sử bệnh. Bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng sẽ quan sát trực tiếp vùng họng để đánh giá tình trạng niêm mạc, mức độ viêm và sự hiện diện của các hạt lympho ở thành sau họng.

Trong một số trường hợp, các phương pháp hỗ trợ có thể được chỉ định nhằm xác định nguyên nhân và mức độ tổn thương:

• Nội soi mũi họng thanh quản giúp quan sát rõ niêm mạc họng, phát hiện hạt lympho, sung huyết và các tổn thương đi kèm
• Xét nghiệm máu có thể được chỉ định trong một số trường hợp nhằm đánh giá tình trạng nhiễm trùng hoặc hỗ trợ loại trừ các nguyên nhân khác khi cần thiết.
• Cấy vi khuẩn họng có thể được chỉ định nếu bác sĩ nghi ngờ viêm họng hạt do vi khuẩn, đặc biệt là liên cầu nhóm A
• Thăm khám và đánh giá các bệnh lý liên quan như viêm xoang, viêm amidan mạn tính hoặc trào ngược dạ dày thực quản
• Việc chẩn đoán đúng nguyên nhân đóng vai trò quan trọng trong lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và hạn chế nguy cơ tái phát.

6.2. Điều trị viêm họng hạt

Điều trị viêm họng hạt cần được cá thể hóa theo từng người bệnh, dựa trên nguyên nhân gây viêm, mức độ triệu chứng và tần suất tái phát. Mục tiêu điều trị là kiểm soát viêm, giảm triệu chứng khó chịu và ngăn ngừa biến chứng.

• Điều trị nội khoa

Người bệnh có thể được bác sĩ chỉ định sử dụng thuốc nhằm kiểm soát triệu chứng và giảm viêm, bao gồm thuốc giảm đau, hạ sốt, thuốc giảm ho, long đờm hoặc thuốc xịt họng. Kháng sinh chỉ được sử dụng khi có bằng chứng nhiễm khuẩn và phải theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt là kháng sinh hoặc thuốc kháng viêm mạnh, để tránh làm bệnh kéo dài và tăng nguy cơ biến chứng.

• Điều trị nguyên nhân

Trong nhiều trường hợp, viêm họng hạt là hậu quả của các bệnh lý khác. Do đó, điều trị dứt điểm các nguyên nhân liên quan như viêm xoang, viêm amidan mạn hoặc trào ngược dạ dày thực quản là yếu tố then chốt giúp kiểm soát bệnh lâu dài.

• Can thiệp đốt hạt

Khi các hạt lympho phát triển to, gây khó chịu kéo dài và không đáp ứng với điều trị nội khoa, bác sĩ có thể chỉ định can thiệp loại bỏ hạt viêm bằng các phương pháp như laser hoặc plasma. Các phương pháp này giúp làm giảm triệu chứng tại chỗ, tuy nhiên không thay thế việc điều trị nguyên nhân gây viêm và chăm sóc họng sau thủ thuật.

• Chăm sóc tại nhà

Song song với điều trị y tế, người bệnh cần chú trọng chăm sóc họng đúng cách, bao gồm súc họng nước muối sinh lý, uống đủ nước ấm, nghỉ ngơi hợp lý và tránh các yếu tố kích thích như khói thuốc, rượu bia.

Viêm họng hạt là bệnh lý dễ tái phát nếu các yếu tố nguy cơ không được kiểm soát. Việc phòng ngừa đóng vai trò quan trọng trong hạn chế tiến triển mạn tính và cải thiện chất lượng cuộc sống của người bệnh.

7.1. Duy trì vệ sinh và bảo vệ đường hô hấp

Giữ vệ sinh cá nhân sạch sẽ, rửa tay thường xuyên và không dùng chung đồ cá nhân giúp giảm nguy cơ lây nhiễm tác nhân gây viêm họng. Khi ra ngoài hoặc làm việc trong môi trường nhiều khói bụi, cần đeo khẩu trang và giữ ấm vùng cổ họng, đặc biệt trong thời tiết lạnh.

Trong giai đoạn viêm họng cấp do nhiễm trùng, tác nhân gây bệnh có thể lây truyền qua giọt bắn hoặc tiếp xúc gần. Vì vậy, cần giữ vệ sinh cá nhân tốt và hạn chế tiếp xúc gần khi đang có triệu chứng viêm họng.

7.2. Điều chỉnh lối sống và thói quen sinh hoạt

Hạn chế hút thuốc lá, tránh rượu bia và các chất kích thích là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ niêm mạc họng. Bên cạnh đó, cần duy trì chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, bổ sung vitamin và khoáng chất để tăng cường sức đề kháng.

Uống đủ nước mỗi ngày giúp giữ ẩm niêm mạc họng, làm loãng dịch nhầy và giảm cảm giác khô rát họng.

7.3. Kiểm soát bệnh lý nền và điều trị sớm viêm họng cấp

Điều trị dứt điểm các bệnh lý như viêm xoang, viêm amidan hoặc trào ngược dạ dày thực quản giúp giảm nguy cơ viêm họng hạt tái phát. Khi xuất hiện viêm họng cấp, người bệnh cần điều trị đúng cách và không để bệnh kéo dài.

Súc miệng nước muối sinh lý hằng ngày là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả trong việc làm sạch khoang miệng và hạn chế vi khuẩn phát triển.
 

Viêm họng hạt là hệ quả của tình trạng viêm niêm mạc họng mạn tính hoặc tái phát nhiều lần. Để điều trị hiệu quả, người bệnh cần phối hợp giữa dùng thuốc nội khoa, xử lý triệt để các bệnh lý nền và chăm sóc họng tại chỗ, thay vì chỉ tập trung vào việc can thiệp loại bỏ hạt. Việc duy trì lối sống lành mạnh, bảo vệ đường hô hấp và thăm khám chuyên khoa sớm khi có dấu hiệu đau rát, vướng họng là chìa khóa quan trọng giúp kiểm soát bệnh, ngăn ngừa biến chứng và tránh diễn tiến mạn tính.