Uống lá tía tô có tác dụng gì?

Tía tô hay có tên gọi khác là tử tô, tô ngạnh, tử tô tử. Với tên khoa học là Perilla ocymoides, Perilla frutescens thuộc họ Hoa Môi (Lamiaceae).

Lá tía tô ngoài là một loại gia vị thì còn là một vị thuốc, có tên khoa học là Folium Perillae.

Tía tô là loại cây cỏ mọc hàng năm, cao từ 0,5-1,5m, thân thẳng đứng có lông. Lá mọc đối hình trứng, đầu nhọn, mép có răng cưa khá to, phiến lá rộng từ 2,5-10cm, dài 4-12cm, có màu xanh tím hoặc tím, có lông màu tím. Cuống lá ngắn tầm 3cm. Hoa thường có màu trắng, tím nhạt, nhỏ và mọc thành từng chùm ở kẽ lá hoặc đầu cành, chùm hoa dài từ 6 đến 20 cm. Quả hạch hình cầu, nhỏ, đường kính khoảng 1mm, màu nâu nhạt.

Tía tô được trồng ở nhiều nơi tại Việt Nam, lá được dùng làm gia vị, ngoài ra tử tô tử, tử tô, tử diệp hay tô ngạnh đều được dùng làm thuốc.

Tía tô được trồng bằng hạt, thường thời kỳ gieo hạt vào tháng 1, tháng 2 dương lịch. Đến tháng 3, tháng 4 có thể hái lá lần thứ nhất, nên hái lá già để khoảng 1 tháng sau có thể thu hoạch lá thêm 1 lần nữa. Thông thường một cây có thể hái được 2 - 3 lần lá. Cây tía tô sau khi hái lá để nguyên thì đến đầu mùa thu sẽ thu hái được quả già. Nhưng phần lớn cây tía tô sau khi hái lá nhiều thì hạt nhỏ và kém chất lượng hơn.

Những cây được trồng để lấy hạt giống hoặc làm thuốc thì không dùng để thu hoạch lá. Cắt cả cành có hạt già mang về, phơi hoặc sấy khô trong mát sau đó rũ lấy hạt, bỏ cành. Lá khi hái về thì phơi khô trong mát hoặc sấy nhẹ.

Cây tía tô có chứa 0,5% tinh dầu với thành phần chủ yếu là perillaldehyde, limonen, alpha-pinen, dihydrocumin. Chính chất perillaldehyde đã tạo mùi thơm đặc biệt của tía tô, perilla aldehyde anti-oxim ngọt hơn đường nhiều lần, khó tan trong nước, khi đun nóng bị phân giải có độc, do đó không sử dụng làm chất điều vị.

Trong tía tô có chất màu là do este của chất cyanin clorid. Ngoài ra còn có adenin và arginine.

Hạt tía tô có chứa tới 45-50% chất dầu lỏng, màu vàng, có mùi vị của dầu lanh.

Tía tô có vị cay, tính ôn, vào hai kinh phế và tỳ. Tía tô có tác dụng phát tán phong hàn, lý khí khoan hung, giúp hóa đờm, giải uất, an thai và giải độc do cua cá. Cành có tác dụng lý khí, dùng để chữa ngoại cảm phong hàn, động thai, nôn mửa, chữa hen suyễn, tê thấp.

Theo Đông Y, lá tía tô có tác dụng làm ra mồ hôi, chữa ho, giúp cải thiện tiêu hóa, giảm đau giải độc, chữa cảm mạo, ngoài ra nó cũng có tác dụng giúp chữa ngộ độc do cua cá hoặc ngộ độc gây nôn mửa.

Trên đây là một số công dụng của tía tô trong Đông Y. Vậy trong Tây Y, lá tía tô có tác dụng gì?

Theo Tây Y, lá tía tô có chứa 0,2% tinh dầu với nhiều thành phần giúp tạo nên nhiều tác dụng như:

Đặc tính chống viêm và chống dị ứng: Đã có nghiên cứu về tác dụng chống viêm trong ống nghiệm cho thấy tía tô có khả năng giúp ức chế việc sản xuất quá mức các yếu tố gây nên phản ứng miễn dịch và viêm. Thành phần có khả năng kháng viêm được xác định là luteolin và acid tortureic. Ngoài ra acid triterpen phân lập từ lá tía tô giúp giảm đáng kể tình trạng viêm tai do chuột gây nên. Chiết xuất của lá tía tô dùng qua đường uống giúp ức chế tình trạng viêm cấp tính, giảm tình trạng sưng tấy, mẩn đỏ.

Tác dụng kháng khuẩn và kháng virus: Luteolin chiết xuất từ tía tô giúp kháng khuẩn rõ rệt những vi khuẩn liên quan đến sâu răng. Ngoài ra chiết xuất từ lá tía tô có khả năng ức chế phổ rộng với các loại virus RNA và virus ebola.
Khả năng chống oxy hóa: Có nhiều nghiên cứu cho thấy hoạt tính chống oxy hóa của tía tô, và tía tô đỏ có khả năng chống oxy hóa mạnh hơn tía tô xanh. Chiết xuất tía tô đỏ giảm đáng kể quá trình oxy hóa ở nữ giới trưởng thành, khỏe mạnh.
 Giảm nguy cơ tim mạch: Những con chuột được cho ăn dầu tía tô có nồng độ cholesterol và triglycerid giảm, hiệu suất học tập cũng tốt hơn và ít hiếu động hơn. Chiết xuất tía tô lấy thành phần apigenin có tác dụng tương tự thuốc chống trầm cảm hạn chế ở chuột.

Tác dụng ngoài da: Sau 8 tuần bôi chiết xuất lá tía tô (trong kem nền) cho thấy da có sự đàn hồi và kết cấu mịn hơn với da chỉ dùng kem nền.

Cải thiện tiêu hoá và tác dụng trên bệnh viêm đại tràng: Nghiên cứu cho thấy khi sử dụng tía tô giúp giảm tình trạng đầy hơi, đầy bụng, khó chịu ở bụng, hệ vi sinh đường ruột được cải thiện và giảm táo bón.

Tuy nhiên hiện nay vẫn còn chưa nhiều bằng chứng cũng như thử nghiệm lâm sàng khuyến nghị sử dụng tía tô cho chỉ định điều trị bệnh.