lcp

Dâm Bụt


Dâm bụt hay còn được gọi là râm bụt, bông bụt, xuyên can bì… thuộc họ Bông (Malvaceae) với tên khoa học là Hibiscus rosa-sinensis L. Trong y học, Dâm bụt có tác dụng tiêu viêm, sát trùng, chỉ huyết, thanh nhiệt giải độc, điều hoà kinh nguyệt…

Không chỉ là một loài cây quen thuộc được trồng để làm cảnh, Dâm bụt còn được sử dụng làm bài thuốc trong y học từ rất lâu trong dân gian. Tuy nhiên, nếu không dùng đúng cách và đúng liều lượng có thể gây ra những tác dụng không mong muốn. Vì vậy, hãy cùng Medigo tìm hiểu rõ hơn về những đặc tính của cây Dâm bụt cũng như tác dụng, cách dùng, lưu ý, hãy cùng đọc thêm trong bài viết dưới đây.

Thông tin chung

Tên Tiếng Việt: Dâm bụt.

Tên khác: Râm bụt, Bông bụt, Hồng bụt, Bụp (miền Nam), Xuyên can bì, Mộc can…

Tên khoa học: Hibiscus rosa-sinensis L.

Họ: thuộc họ Bông (Malvaceae).

Mô tả cây Dâm bụt

Dâm bụt là một loại cây nhỏ cao 1 - 2m hoặc cây nhỡ cao 4 - 5m. Thân hình trụ, tròn, nhẵn, màu nâu xám. Lá đơn, móc so le, có cuống dài, hình bầu dục, gốc tròn, đầu nhọn, mép có răng cưa to, mặt trên sẫm bóng, mặt dưới nhẵn, có lá kèm hình chỉ dài và nhọn.

Hoa to, mọc đơn độc ở kẽ lá, có cuống dài, lưỡng tính, màu đỏ, tiểu đài có 6 - 7 mảnh hình chỉ. Đài gồm 5 lá đài, màu lục dính vào nhau thành hình ống. Tràng có 5 cánh, rời nhau, phiến rộng, mỏng hẹp. Bộ nhị đơn gồm nhiều nhị dính liền nhau bởi chỉ nhị thành một ống dài mang những bao phấn, 5 lá noãn dính nhau thành một bầu thượng 5 ô, mỗi ô chứa hai dây noãn theo kiểu noãn trung trụ. Vòi dài nằm trong ống nhị, đầu nhụy có 5 núm.

Quả nang tròn, chứa nhiều hạt.

Phân bố, thu hoạch và chế biến

Dâm bụt được trồng khắp nơi ở Châu Á. Tại Việt Nam, Dâm bụt được trồng để làm cảnh ở vườn nhà, công viên hoặc trồng dày làm hàng rào. Đây là loài cây ưa sáng, ưa ẩm, có khả năng tái sinh mạnh, có thể nhân giống bằng giâm cành hoặc gốc ghép.

Cây Dâm bụt được thu hái quanh năm. Các bộ phận thu hái về được rửa sạch, có thể dùng tươi hoặc sao trước khi dùng (vỏ rễ).

Bộ phận sử dụng của Dâm bụt

Lá tươi, vỏ thân, vỏ rễ và hoa cây Dâm bụt được dùng làm thuốc.

Thành phần hóa học

Lá Dâm bụt chứa chất nhầy, ester, acid acetic, β-sitosterol, caroten.

Hoa Dâm bụt chứa flavonoid (quercetin, kaempferol, cyanidin-3,5-diglucosid, cyanidin-3-sophorosid-3-glucosid), alcaloid I và II, vitamin (thiamin, riboflavin, acid ascorbic, beta caroten), chất nhầy...

Tác dụng của Dâm bụt

Theo y học cổ truyền

Theo Đông y, Dâm bụt có vị ngọt, hơi đắng, nhớt, tính bình, quy kinh thân, có tác dụng:

  • Thanh nhiệt;
  • Tiêu viêm;
  • Lợi tiểu;
  • Chỉ huyết;
  • Giải độc;
  • Cổ tinh;
  • Sát trùng.

Dâm bụt được dùng để điều trị viêm niêm mạc dạ dày – ruột, đại tiện ra máu, kiết lỵ, mất ngủ, khô khát (đái tháo đường), bạch lỵ, bạch đới, mộng tinh, mụn nhọt, lỡ ngứa, sưng tấy. Ngoài ra, Dâm bụt còn được sử dụng ở một số quốc gia khác để làm thuốc điều kinh (Trung Quốc, Philippin, Ấn Độ, Malaysia, Quata), kích thích xổ nhau thai sau khi sinh (Malaysia), điều trị ho, viêm họng (Malaysia, Nepal, Haiti), điều trị bệnh lậu (Malaysia, Quata)…

Theo y học hiện đại

Trong điều trị tăng huyết áp

Cao chiết với ethanol 50% của các phần trên mặt đất của cây Dâm bụt có tác dụng hạ huyết áp trên mèo.

Trong điều trị đau, sốt

Cao chiết với ethanol của lá Dâm bụt có tác dụng giảm đau, hạ sốt và ức chế thần kinh trung ương trên chuột nhắt hoặc chuột cống trắng.

Dùng trong tránh thai

Các thử nghiệm với liều lượng khác nhau trên các giống chuột khác nhau cho thấy cao chiết với benzen của hoa Dâm bụt có tác dụng chống làm tổ sau giao hợp. Tác dụng này có được do hoạt tính kháng estrogen giúp làm giảm trọng lượng các tuyến sinh dục, làm ngừng chu kỳ sinh dục và gây biến đổi, teo các tuyến ở tử cung và âm đạo.

Trong điều trị rụng tóc từng vùng

Trrong một thử nghiệm lâm sàng điều trị bệnh rụng tóc từng vùng, đã cho bệnh nhân dùng thuốc gội đầu làm từ Dâm bụt, Sapidus trifoliatus, Origanum vulgare, Me rừng, Đa tròn lá, dầu chải tóc làm từ Dâm bụt, Cam thảo dây, Nhọ nồi, Clitoria terneata trong dầu vừng; và uống thuốc sắc từ Xuyên tâm liên, Tiểu hồi, Piccrorrhiza kurroa, Sena indica, Carum copocum ptychotis, có 80% bệnh nhân (gồm cả nam và nữ, 10 – 45 tuổi, bệnh căn khác nhau) sau 6 tháng điều trị đã đạt kết quả khả quan.

Liều lượng và cách dùng Dâm bụt

Mụn mủ, mụn nhọt đang nung mủ: Dùng lá và hoa tươi giã nhỏ với ít muối đắp lên những mụn nhọt đang nung mủ, khô thuốc lại thay. Mụn nhọt sẽ đỡ nhức và sớm vỡ mủ.

Chữa xích và bạch lỵ, bạch đới khí và để rửa mụn nhọt: Vỏ rễ dâm bụt sắc với nước dùng uống. Ngày dùng 4 - 12g vỏ rễ. Nước sắc này còn dùng ngâm, rửa bôi trị trĩ, mụn nhọt với liều không giới hạn.

Bài thuốc chữa bệnh từ Dâm bụt

Chữa kiết lỵ ra máu mũi

Vỏ cây Dâm bụt (cạo bỏ vỏ thô), Sao vàng 20g, lá Táo sao vàng 20g, sắc hỗn hợp và uống trong ngày.

Chữa mụn nhọt, sưng đau, đỏ nóng có mủ mà không vỡ được

  • Cách 1: Dùng 1 nắm lá Dâm bụt tươi, vài hạt muối trắng, giã nhỏ, đắp lên chỗ mụn nhọt giúp mụn mau vỡ mủ. Khi đã vỡ mủ rồi thì bỏ muối, chỉ dùng lá.
  • Cách 2: Dùng lá và hoa Dâm bụt, giã và đắp lên mụn mủ.

Chữa bạch đới, mộng tinh, tiểu buốt, lỵ

Dùng lá và hoa Dâm bụt, lá Bạch đồng nữ, Thài lài tía, mỗi thứ 1 nắm, giã nhỏ, chế với nước chín, vắt lấy nước cốt uống.

Chữa mộng tinh

Dùng 30g hoa Dâm bụt, 3 cái gương Sen (cả cuống), sắc uống.

Chữa khó ngủ, hồi hộp, tiểu đỏ

Hoa Dâm bụt hãm với nước nóng, uống thay trà.

Chữa kinh nguyệt không đều, thấy kinh sớm, vòng kinh ngắn, hoặc ra nhiều máu, rong huyết

Vỏ rễ Dâm bụt, lá huyết dụ, mỗi vị 30g, sắc uống.

Chữa quai bị, đau mắt

Lá Dâm bụt, lá Dành dành, mỗi thứ 1 nắm, giã nhỏ, vắt lấy nước uống, bã đắp.

Lưu ý khi sử dụng Dâm bụt

Một số lưu ý khi sử dụng cây Dâm bụt:

  • Ở nước ta và Trung Quốc, cây Hồng cận biếc hay Mộc cận (Hibiscus syriacus L hoặc Hibiscus chinensis DC) cũng được dùng ở một số nơi với cùng một công dụng như Dâm bụt. Tuy nhiên, cây này là cây nhỡ cao 3 - 5m, lá hình xoan, chia 3 thùy không đều, phía trên có răng cưa dài 8 cm rộng 6cm. Hoa đơn độc, màu trắng hồng, tím hoặc tía.
  • Tại Malaysia người ta dùng Dâm bụt pha nước uống như pha chè để thông tiểu tiện và chữa mẩn ngứa.

Bảo quản Dâm bụt

Để dược liệu ở nơi thoáng mát, khô ráo.

Trên đây là các thông tin về đặc điểm, hình ảnh, công dụng và các bài thuốc từ cây Dâm bụt. Mong rằng những thông tin mà Medigo chia sẻ sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về loại dược liệu này.

Dâm bụt không chỉ là loại cây cảnh đẹp mà còn có nhiều lợi ích cho sức khỏe con người. Tuy nhiên, để sử dụng vị thuốc đạt được hiệu quả tốt đối với sức khỏe, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ để tránh được những tác dụng phụ không mong muốn. 

pharmacist avatar

Dược sĩ Quách Thi Hậu

Đã kiểm duyệt

Chuyên khoa: Quản lý chuyên môn. Cửa hàng trưởng tại Nhà Thuốc 24H

Dược sĩ Quách Thi Hậu có 5 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Dược, chuyên môn sâu về tư vấn sử dụng thuốc cho bệnh nhân tại nhà thuốc, cung cấp thông tin và cập nhật kiến thức về thuốc cho nhân viên, dược sĩ bán hàng.

Bác sĩ tư vấn

Danh sách bác sĩ
Bạn cần tư vấn ngay với bác sĩ? Đội ngũ bác sĩ tận tâm, giỏi chuyên môn luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn
banner-footer-24-7
ĐẶT THUỐC QUA TƯ VẤN 24/7

Được dược sĩ tư vấn trước khi đặt thuốc bất kể ngày đêm

banner-footer-call
TƯ VẤN VỚI BÁC SĨ 24/7

Đội ngũ tư vấn bác sĩ nhiều chuyên khoa phục vụ cả ngày lẫn đêm

banner-footer-noti.
KHÔNG BỎ LỠ CÁC KHUYẾN MÃI

Là người nhận thông báo đầu tiên khi có các chương trình khuyến mãi

banner-footer-watch
THEO DÕI ĐƠN HÀNG MỌI LÚC

Theo dõi trạng thái đơn hàng và vị trí tài xế giao hàng mọi lúc mọi nơi

TẢI ỨNG DỤNG MEDIGO TẠI ĐÂY
app-storegoogle-play
footer-girl