lcp

Măng cụt: Đặc điểm, công dụng và cách dùng hiệu quả


Măng cụt hay còn được gọi là Sơn trúc tử; măng cụt tía, thuộc họ Bứa với danh pháp khoa học là Clusiaceae. Măng cụt không chỉ là loài cây ăn quả quen thuộc mà còn là dược liệu thường được sử dụng để điều trị bệnh trong Đông y. Vị ngon của măng cụt đã giúp trái cây này lọt vào danh sách những sản vật quý dùng để tiến vua Trong y học, Măng cụt có tác dụng trị tiêu chảy và lỵ rất tốt.

Mặc dù là một loại thảo dược được sử dụng trong rất nhiều bài thuốc điều trị bệnh của y học cổ truyền từ hàng trăm năm về trước, tuy nhiên, việc dùng Măng cụt sai cách hoặc không đúng liều lượng có thể gây ra các tác dụng không mong muốn. Vì vậy, để tìm hiểu rõ hơn về những đặc tính của cây Măng cụt cũng như tác dụng, cách dùng, lưu ý, hãy cùng Medigo đọc thêm trong bài viết dưới đây.

Thông tin chung

  • Tên tiếng Việt: Măng cụt, Sơn trúc tử; măng cụt tía
  • Tên khoa học: Garcinia mangostana
  • Họ: Clusiaceae - họ Bứa
  • Công dụng: trị tiêu chảy và lỵ.

Mô tả cây Măng cụt

Măng cụt là một loài cây thân gỗ, chiều cao có khi lên đến 20 m. Phiến lá thuôn dài, màu xanh lục đậm, thường dày và dai, dài từ 15 – 20 cm, rộng từ 7 – 10 cm.

Hoa đa tính, thường gồm hoa cái và hoa lưỡng tính. Cuống hoa của hoa lưỡng tính có đốt. Bao hoa gồm 4 lá đài và 4 cánh hoa (màu trắng), 16 – 17 nhị trên mỗi hoa. Bầu noãn cấu tạo từ 5 – 8 lá noãn tạo thành bầu 5 – 8 ô.

Quả có tiết diện tròn, hơi dẹt, vỏ ngoài dày, cứng, màu đỏ sẫm, mang các lá đài tồn tại; đỉnh quả mang đầu nhụy hình hoa thị. Mỗi quả mang từ 5 - 8 hạt có áo hạt màu trắng, ăn được.

Phân bố, thu hoạch và chế biến

Phân bố: Người ta cho rằng Măng cụt có nguồn gốc từ Malaysia, Indonesia, được các nhà truyền giáo di thực vào miền Nam nước ta. Đây là một loài ưa khí hậu nóng ẩm, và cần mưa quanh năm, trồng 7 – 8 năm mới có quả. Hiện nay, loài này đã được trồng rộng khắp Nam Bộ, chủ yếu để lấy quả, sau đó phơi khô phần vỏ quả để làm thuốc.

Cây ra hoa vào khoảng tháng 2 đến tháng 5, sau đó thì thu quả vào tháng 5 đến tháng 8.

Thu hoạch  Chế biến: Vỏ thân cây: Quanh năm. Tách phần vỏ riêng khỏi cây rồi đem về loại bỏ tạp chất, cắt nhỏ, phơi khô.

Vỏ quả: Đợi khi quả chín vào khoảng tháng 5-8, thu hoạch vỏ quả (bỏ phần thịt và hạt) rồi thái mỏng, phơi khô sử dụng dần.

Cây thuộc loài ra hoa, quả hàng năm, có hoa tháng 2-5.

Thu hoạch tốt nhất là khi quả chuyển sang màu tím hoặc đỏ, chỉ lưu giữ quả tươi tối đa 1 tuần ở điều kiện bình thường. Ở 9-12 độ C, bảo quản được 1 tháng. Trong quá trình thu hoạch, phải cẩn thận, tránh sư va chạm mạnh, xây xát trên quả.

Bộ phận sử dụng của Măng cụt

Bộ phận sử dụng được của Măng cụt là vỏ quả (Pericarpium Garciniae mangostanae).

Vỏ quả khô có màu đỏ nâu, hơi cong queo, đường kính từ 3 – 5 cm. Vỏ quả ngoài nhẵn, nâu sậm, vỏ quả giữa màu đỏ nâu, có chất nhựa màu vàng hay vàng cam tiết ra từ ống tiết, vỏ quả trong màu nâu nhạt.

Thành phần hóa học

Vỏ quả: Tannin 7-14%, xanthones, magostin có tinh thể nhỏ, dạng phiến, vàng tươi, không vị, không tan trong nước mà tan trong rượu, ete, độ chảy khoảng 175 độ C

Hơn 80 loại vitamin, acid amin và khoáng chất…

Thịt quả chiếm 1/3 quả, 79,2% nước, 19,8% cacborhydrat, protein 0,5%, chất xơ 0,3%, Canxi 11mg%, photpho 17mg%, vitamin C 66 mg%, vitamin A 14UI, đường 16,42%…

Hạt chứa 3% dầu béo

Vỏ thân: Chủ yếu là tannin.

Lá: Xanthones, Tri – hydroxy methoxy,…

Tác dụng của Măng cụt

Theo y học cổ truyền

Tính vị: Vị chát, tính ấm

Quy kinh: Kinh Đại trường

Công dụng: Cầm tiêu chảy, săn da, trừ kiết lỵ, sát trùng, giảm đau, thanh nhiệt. Chủ trị: Tiêu chảy, trị khí hư, kiết lỵ

Theo y học hiện đại

Chống viêm, kháng khuẩn: Nhờ hoạt chất xanthones có đặc tính tiêu viêm rõ rệt. Đặc biệt ngăn ngừa vi khuẩn khoang miệng, giảm mùi thức ăn, mang lại hơi thở thơm tho.

Tác dụng làm săn, giảm tiêu chảy.

Dịch chiết từ quả măng cụt có tác dụng ức chế sự sinh trưởng của E. histolytica.

Ngăn ngừa lão hóa: Nhờ chứa nhiều vitamin và khoáng chất mà có tác dụng chống lão hóa da, giúp da săn chắc hơn.

Hỗ trợ rối loạn lipid máu: Nhờ Xanthones trong vỏ quả giúp giảm cholesterol xấu, giảm cân, tốt cho người béo phì.

Hỗ trợ hệ tiêu hóa: Thúc đẩy quá trình chuyển hóa thức ăn, hạn chế đầy bụng, khó tiêu.

Ngăn ngừa tế bào ung thư, tăng cường sức đề kháng: Hợp chất xanthone cũng giúp giảm tác hại của các gốc tự do, tiêu diệt các tế bào ác tính, ngăn ngừa các tế bào ung thư tại gan, phổi.

Liều lượng và cách dùng Măng cụt

Cách dùng: Thêm nước ngập vỏ quả Măng cụt (khoảng 10 quả) rồi đun sôi trong 15 phút. Lấy nước này để uống từ 3 – 4 lần/ngày, mỗi lần một bát.

Bài thuốc chữa bệnh từ Măng cụt

  • Điều trị tiêu chảy

60 g vỏ quả Măng cụt (khô), 5 g hạt mùi, 5 g hạt thì là. Tất cả đem bỏ vào 1200 ml nước rồi sắc cho đến khi còn khoảng 600 ml (½), rồi chia thành 5 phần (120 ml/phần). Ngày uống 2 lần, mỗi lần 1 phần nói trên.

  • Điều trị bạch đới

Hoặc ngày dùng từ 20 – 60 g vỏ quả Măng cụt, sắc lấy nước hoặc dịch chiết rồi thụt rửa âm đạo để trị bạch đới.

Lưu ý khi sử dụng Măng cụt

Trong quá trình sắc hoặc chiết lấy dịch, nên sử dụng dụng cụ bằng đất hoặc bằng đồng, không nên dùng đồ sắt hoặc nhôm.

Nước sắc ngày nào nên uống trong ngày đó, có thể thêm ít đường cho dễ uống.

Bảo quản Măng cụt

Phần vỏ cây hay vỏ quả: Cần để nơi khô ráo, thông thoáng, tránh ánh sáng mặt trời trực tiếp.

Phần quả: Chỉ nên lưu giữ trong túi plastic kín, tối đa 1 tuần ở điều kiện bình thường, riêng ở 9-12 độ C, bảo quản được 1 tháng.

Măng cụt không chỉ là loại trái cây quen thuộc, mà từ lâu đã được sử dụng trong dân gian. Với sự đa dạng và phong phú về tác dụng mà dược liệu này được dùng nhiều để điều trị bệnh. Mong rằng những thông tin mà Medigo chia sẻ sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về loại dược liệu này.

Dược sĩ

Dược sĩ Nguyên Đan

Chuyên ngành: Dược sĩ Đại Học

Tôi là Nguyễn Hoàng Nguyên Đan, hiện đang là dược sĩ nhập liệu, quản lý lưu kho sản phẩm và biên soạn nội dung THUỐC tại ứng dụng MEDIGO. Với kiến thức đã học tại Đại học Y Dược TPHCM và hơn 4 năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực y dược, tôi mong muốn mang đến cho cộng đồng những kiến thức về thuốc và sức khỏe hữu ích nhất.

Sản phẩm có thành phần Măng cụt

Bác sĩ tư vấn

Danh sách bác sĩ
Bạn cần tư vấn ngay với bác sĩ? Đội ngũ bác sĩ tận tâm, giỏi chuyên môn luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn