Dạ minh sa: 5 thông tin cần biết về công dụng, cách dùng và lưu ý

1.1. Tên gọi và nguồn gốc

Dạ minh sa là tên gọi trong y học cổ truyền của phân con dơi đã được thu hái, làm sạch và chế biến để làm thuốc. Trong dân gian, vị thuốc này còn được gọi bằng nhiều tên khác như phân con dơi, thiên thử phấn, biên bức phần, hắc tinh sa hay thạch can.

Tên khoa học thường được ghi nhận trong các tài liệu Đông y là Excrementum Vespertilii hoặc Faeces Vespertiliorum. Tên gọi dạ minh sa bắt nguồn từ đặc điểm phân dơi khi quan sát ban đêm có ánh lấp lánh như cát sáng.

1.2. Đặc điểm dược liệu

Dạ minh sa là phân của một số loài dơi ăn côn trùng. Sau khi được thu hái và phơi khô, dược liệu có dạng hạt nhỏ, hai đầu hơi nhọn, màu nâu đen, nhẹ và xốp, có mùi đặc trưng. Trong dược liệu có thể còn sót lại một số mảnh côn trùng mà dơi ăn chưa tiêu hóa hết.

Dạ minh sa đạt chất lượng là loại đã được loại bỏ tạp chất, không lẫn đất cát và không có mùi ẩm mốc.

1.3. Phân bố

Tại Việt Nam, dạ minh sa có thể tìm thấy ở nhiều vùng khác nhau, đặc biệt là các khu vực có hang động, đình chùa, hốc cây lớn hoặc nơi dơi sinh sống. Ở một số địa phương, người dân còn tạo chuồng dơi để thu phân làm thuốc. Việc thu hái có thể tiến hành quanh năm.

1.4. Thành phần hóa học

Theo các tài liệu đã công bố, trong dạ minh sa có chứa các chất như ure, acid uric và một lượng nhỏ vitamin A. Đây là những thành phần đã được ghi nhận, không dùng để suy diễn thêm công dụng ngoài y văn.

1.5. Bộ phận sử dụng

Bộ phận dùng làm thuốc là phân con dơi đã được làm sạch, loại bỏ tạp chất và chế biến đúng cách trước khi sử dụng.

2.1. Theo y học cổ truyền

Theo y học cổ truyền, dạ minh sa có vị cay, tính hàn, không có độc, quy kinh can. Vị thuốc này được ghi nhận với các công dụng sau:

• Hỗ trợ hoạt huyết và minh mục
• Hỗ trợ các chứng mắt mờ, thong manh, suy giảm thị lực
• Được dùng trong một số bài thuốc hỗ trợ quáng gà
• Hỗ trợ cam tích ở trẻ em theo kinh nghiệm dân gian
• Được ghi nhận trong một số trường hợp kinh phong theo y văn cổ

Các công dụng trên mang tính hỗ trợ và cần được sử dụng đúng bài thuốc, đúng thể trạng.

2.2. Theo y học hiện đại

Hiện nay, chưa có nhiều tài liệu nghiên cứu y học hiện đại chuyên sâu về công dụng của dạ minh sa. Phần lớn các ứng dụng của vị thuốc này vẫn dựa trên kinh nghiệm dân gian và y học cổ truyền. Do đó, khi sử dụng cần thận trọng và không xem dạ minh sa là phương pháp thay thế điều trị y tế.

Dạ minh sa thường được dùng dưới dạng thuốc sắc hoặc thuốc viên trong các bài thuốc Đông y. Liều dùng phổ biến được ghi nhận là từ 3 đến 6g mỗi ngày.

Liều lượng cụ thể có thể thay đổi tùy theo bài thuốc và thể trạng người dùng. Liều dùng trên chỉ mang tính tham khảo và không thay thế chỉ định y tế.

4.1. Bài thuốc hỗ trợ mắt mờ, thong manh, quáng gà

• Cách dùng thứ nhất

Dạ minh sa được đãi sạch nhiều lần với nước, lấy phần lắng phía dưới. Phần này được cho vào gan heo và nấu chín để ăn. Cách dùng này thường được áp dụng theo kinh nghiệm dân gian nhằm hỗ trợ cải thiện tình trạng mắt yếu.

• Cách dùng thứ hai

Dạ minh sa được làm sạch, sao cùng gạo nếp cho vàng, sau đó phối hợp với trắc bá diệp đã sao khô. Hai vị được tán nhỏ, trộn với mật bò làm thành viên nhỏ. Bài thuốc này thường được dùng vào buổi tối, kết hợp uống với nước sắc lá tre hoặc nước cơm theo kinh nghiệm cổ truyền.

• Cách dùng thứ ba

Dạ minh sa dùng với liều khoảng 5g, được bọc trong vải mỏng, phối hợp cùng cốc tinh thảo, quyết minh tử, mật mông hoa và cam thảo. Các vị được sắc với nước, chia uống trong ngày. Bài thuốc này thường được nhắc đến trong các tài liệu Đông y liên quan đến hỗ trợ mắt mờ và khô mắt.

4.2. Bài thuốc hỗ trợ quáng gà ở trẻ nhỏ

Dạ minh sa được sao vàng, tán mịn và trộn đều với mật lợn đã sao. Hỗn hợp được vo thành viên nhỏ cỡ hạt đậu xanh. Theo kinh nghiệm dân gian, trẻ bị quáng gà có thể dùng với liều phù hợp theo độ tuổi, uống cùng nước cơm hoặc nước cháo. Khi áp dụng cho trẻ em, cần đặc biệt thận trọng và có sự hướng dẫn của người có chuyên môn.

Các bài thuốc trên chỉ mang tính tham khảo, việc áp dụng cần có sự hướng dẫn của người có chuyên môn y học cổ truyền.

>>> Xem thêm: Sản phẩm giúp sáng mắt, thông minh, ăn ngon, cao khỏe Public OMEGA

• Không dùng cho người thuộc thể hư hàn
• Cần chế biến đúng cách trước khi sử dụng
• Không tự ý dùng kéo dài hoặc tăng liều
• Trẻ em và người có bệnh lý nền cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng

Dạ minh sa là vị thuốc nam có lịch sử sử dụng lâu đời trong y học cổ truyền, đặc biệt trong các bài thuốc liên quan đến các chứng bệnh về mắt. Tuy nhiên, việc sử dụng dạ minh sa cần dựa trên hiểu biết đúng, liều lượng phù hợp và sự tư vấn của người có chuyên môn để đảm bảo an toàn.