Hội chứng thận hư: Nhận biết sớm để điều trị kịp thời

Hội chứng thận hư là một rối loạn của thận xảy ra khi cầu thận bị tổn thương, khiến cơ thể mất một lượng lớn protein qua nước tiểu, thường trên 3g protein mỗi ngày. Tình trạng này dẫn đến giảm albumin máu, làm nước thoát ra khỏi lòng mạch và gây phù toàn thân, tăng cân và tiểu ít.

Bệnh gặp phổ biến hơn ở trẻ em, nhưng cũng có thể xảy ra ở người lớn. Hội chứng thận hư có thể là nguyên phát, do bệnh lý tại cầu thận hoặc thứ phát sau các bệnh toàn thân như đái tháo đường, lupus ban đỏ hệ thống, nhiễm trùng, ung thư hoặc do thuốc.

Hội chứng thận hư thường khởi phát âm thầm, nhất là ở giai đoạn đầu, nên nhiều người dễ bỏ qua. Các biểu hiện xuất hiện chủ yếu do tình trạng mất protein qua nước tiểu, giảm albumin máu và ứ dịch trong cơ thể.

2.1. Triệu chứng lâm sàng thường gặp

• Phù nề

Phù là dấu hiệu điển hình nhất của hội chứng thận hư. Ban đầu, phù thường xuất hiện ở mí mắt và mặt, sau đó có thể lan xuống cổ chân, bàn chân và tiến triển thành phù toàn thân. Trường hợp nặng có thể kèm báng bụng hoặc tràn dịch màng phổi.

>>> Xem thêm: Danh mục Thuốc giảm sưng, phù nề [TẠI ĐÂY]

• Tăng cân bất thường

Người bệnh có thể tăng cân nhanh trong thời gian ngắn dù chế độ ăn không thay đổi, nguyên nhân chủ yếu do tích tụ nước trong cơ thể.

• Nước tiểu có bọt

Nước tiểu nổi nhiều bọt, lâu tan là dấu hiệu gợi ý tình trạng protein niệu cao, cho thấy thận không giữ được protein trong máu.

• Mệt mỏi, suy nhược

Giảm protein máu và rối loạn chuyển hóa khiến người bệnh thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, uể oải, giảm khả năng lao động và sinh hoạt hằng ngày.

• Chán ăn, ăn uống kém

Người bệnh có thể ăn không ngon, kém ăn, da xanh, gầy yếu nếu bệnh kéo dài.

• Teo cơ tiềm ẩn

Mất protein kéo dài có thể gây teo và yếu cơ. Tuy nhiên, tình trạng này đôi khi khó nhận biết do bị che lấp bởi phù nề.

• Thay đổi ở móng tay

Một số trường hợp xuất hiện đường Muehrcke, là hai vạch trắng chạy ngang móng tay, liên quan đến tình trạng giảm Albumin máu kéo dài.

2.2. Dấu hiệu xét nghiệm đặc trưng

• Protein niệu tăng cao, thường trên 3 đến 3,5 g trong 24 giờ
• Nước tiểu có trụ mỡ hoặc hạt mỡ
• Giảm protein toàn phần và albumin máu, albumin huyết thanh thường dưới 30 g/L
• Rối loạn lipid máu với cholesterol và triglyceride tăng
• Có thể rối loạn điện giải, đặc biệt là natri và kali
• Chức năng thận thay đổi, mức lọc cầu thận có thể giảm, ure và creatinin máu tăng hoặc vẫn trong giới hạn bình thường tùy giai đoạn
• Tốc độ lắng máu tăng

2.3. Biến chứng của hội chứng thận hư

Hội chứng thận hư kéo dài gây rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, suy dinh dưỡng, nhiễm trùng và nguy cơ huyết khối do mất protein bảo vệ qua nước tiểu.

Hội chứng thận hư có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Ở trẻ em, bệnh thường liên quan đến các tổn thương cầu thận nguyên phát, trong đó bệnh cầu thận sang thương tối thiểu hay gặp ở trẻ nhỏ từ 1,5–4 tuổi. Nguyên nhân gây hội chứng thận hư được chia thành nguyên phát và thứ phát, với tỷ lệ khác nhau tùy theo độ tuổi.

3.1. Nguyên nhân nguyên phát

Hội chứng thận hư nguyên phát là tình trạng tổn thương cầu thận không liên quan đến bệnh lý toàn thân khác. Đây là nguyên nhân thường gặp nhất ở trẻ em, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Các nguyên nhân nguyên phát thường gặp gồm:

• Bệnh cầu thận sang thương tối thiểu (Minimal Change Disease – MCD): là nguyên nhân phổ biến nhất ở trẻ em.
• Xơ hóa cầu thận khu trú từng đoạn (Focal Segmental Glomerulosclerosis – FSGS): gặp ở cả trẻ em và người lớn, thường có tiên lượng nặng hơn.
• Bệnh cầu thận màng (Membranous Nephropathy – MN): gặp nhiều hơn ở người trưởng thành.

3.2. Nguyên nhân thứ phát

Hội chứng thận hư thứ phát xảy ra khi tổn thương cầu thận là hậu quả của bệnh lý toàn thân, nhiễm trùng, thuốc hoặc các yếu tố khác. Nguyên nhân thứ phát:

• Chiếm khoảng 10% ở trẻ em
• Chiếm hơn 50% ở người lớn

Các nguyên nhân thứ phát thường gặp gồm:

• Bệnh thận do đái tháo đường (Diabetic Nephropathy)
• Tiền sản giật
• Thoái hóa tinh bột (Amyloidosis), chiếm khoảng 4% các trường hợp
• Nhiễm HIV, có thể gây bệnh thận liên quan HIV (thường là xơ cứng cầu thận khu trú từng đoạn)
• Viêm gan B, viêm gan C
• Thuốc (đặc biệt NSAIDs, một số thuốc kháng sinh)
• Một số bệnh ác tính

Chẩn đoán hội chứng thận hư cần dựa trên sự kết hợp giữa triệu chứng lâm sàng, xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm máu và sinh thiết thận trong một số trường hợp. Việc chẩn đoán sớm và chính xác giúp kiểm soát bệnh hiệu quả và hạn chế biến chứng về sau.

4.1. Xét nghiệm nước tiểu, tiêu chí quan trọng để chẩn đoán hội chứng thận hư

Hội chứng thận hư được xác định khi người bệnh có protein niệu tăng cao, cụ thể:

• Protein niệu ≥ 3 g/24 giờ
• Hoặc tỷ lệ protein/creatinin trong mẫu nước tiểu bất kỳ ≥ 3

Trong điều kiện bình thường, lượng protein bài tiết qua nước tiểu chỉ dưới 150 mg/ngày. Khi màng lọc cầu thận bị tổn thương, protein không được giữ lại trong máu mà thoát ra ngoài theo nước tiểu.

Ngoài định lượng protein, xét nghiệm nước tiểu còn có thể phát hiện:

• Các loại trụ niệu như trụ hyalin, trụ hạt, trụ mỡ, trụ sáp
• Lipid niệu, gồm lipid tự do hoặc lipid trong tế bào ống thận và trong trụ niệu

Những dấu hiệu này gợi ý tổn thương cầu thận và thường gặp trong hội chứng thận hư. Trong thực hành lâm sàng, tỷ lệ protein/creatinin nước tiểu ngẫu nhiên thường được sử dụng vì thuận tiện, ít sai sót và phù hợp để theo dõi đáp ứng điều trị.

4.2. Xét nghiệm máu hỗ trợ chẩn đoán hội chứng thận hư

Xét nghiệm máu giúp đánh giá hậu quả của việc mất protein kéo dài và phát hiện các biến chứng liên quan. Các bất thường thường gặp bao gồm:

• Albumin huyết thanh giảm, thường < 2,5 g/dL
• Tăng cholesterol và triglyceride máu
• Ure và creatinin máu có thể tăng hoặc vẫn trong giới hạn bình thường, tùy giai đoạn bệnh
• Một số protein huyết tương khác giảm do bị mất qua nước tiểu

4.3. Xét nghiệm tìm nguyên nhân thứ phát của hội chứng thận hư

Khi nguyên nhân không rõ ràng qua lâm sàng, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm để tìm nguyên nhân thứ phát, tùy từng trường hợp cụ thể. Một số xét nghiệm thường được cân nhắc:

• Đường huyết hoặc HbA1C
• Kháng thể kháng nhân
• Xét nghiệm viêm gan B, viêm gan C
• Điện di protein huyết thanh và nước tiểu
• Xét nghiệm HIV
• Định lượng bổ thể C3, C4

4.4. Sinh thiết thận, khi nào cần thực hiện?

Sinh thiết thận không áp dụng cho tất cả người bệnh.

• Ở người lớn, sinh thiết thận thường được chỉ định để xác định chính xác thể tổn thương cầu thận gây hội chứng thận hư nguyên phát.
• Ở trẻ em, đa số trường hợp là bệnh cầu thận sang thương tối thiểu và thường được điều trị thử bằng corticosteroid. Sinh thiết chỉ được thực hiện khi bệnh không đáp ứng điều trị hoặc có biểu hiện không điển hình.

Sinh thiết thận giúp xác định tổn thương mô học, từ đó lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp và tiên lượng bệnh chính xác hơn.

Điều trị hội chứng thận hư cần kết hợp giữa điều trị y khoa theo chỉ định bác sĩ và điều chỉnh chế độ sinh hoạt, dinh dưỡng tại nhà. Mục tiêu chính là giảm lượng protein mất qua nước tiểu, kiểm soát phù, phòng ngừa biến chứng và bảo vệ chức năng thận lâu dài.

5.1. Điều trị hội chứng thận hư tại nhà

• Chế độ ăn uống

Người bệnh cần hạn chế muối để giảm tình trạng giữ nước và phù nề. Lượng protein trong khẩu phần ăn nên được bổ sung ở mức vừa đủ, ưu tiên nguồn protein chất lượng tốt và tuân theo tư vấn y tế, tránh ăn quá nhiều vì có thể làm tăng gánh nặng cho thận.

Ngoài ra, cần hạn chế chất béo bão hòa và cholesterol nhằm kiểm soát rối loạn lipid máu. Khi sử dụng corticosteroid, người bệnh nên kiểm soát lượng tinh bột và đường để hạn chế tăng cân và rối loạn đường huyết.

• Sinh hoạt hằng ngày

Nghỉ ngơi hợp lý, tránh lao động nặng trong giai đoạn đang phù nhiều. Người bệnh nên theo dõi cân nặng, lượng nước tiểu và mức độ phù mỗi ngày để phát hiện sớm bất thường. Việc tái khám đúng hẹn giúp bác sĩ điều chỉnh phác đồ điều trị kịp thời.

5.2. Điều trị y khoa hội chứng thận hư

• Điều trị nguyên nhân

Cần kiểm soát tốt các bệnh nền có liên quan như đái tháo đường, lupus ban đỏ hệ thống hoặc các bệnh nhiễm trùng. 

• Giảm protein niệu

Thuốc ức chế men chuyển hoặc thuốc chẹn thụ thể angiotensin II thường được sử dụng để giảm protein niệu và bảo vệ cầu thận. Trong quá trình điều trị, người bệnh cần được theo dõi chức năng thận và nồng độ kali máu.

• Điều trị phù

Thuốc lợi tiểu được sử dụng khi có phù nhiều hoặc quá tải dịch, dưới sự theo dõi chặt chẽ của nhân viên y tế. Trường hợp nặng, có thể cân nhắc truyền albumin kết hợp thuốc lợi tiểu để kiểm soát phù.

• Điều trị rối loạn lipid máu

Khi cholesterol và triglycerid tăng cao, bác sĩ có thể chỉ định thuốc hạ mỡ máu. Song song đó, người bệnh cần duy trì chế độ ăn ít chất béo bão hòa.

• Phòng ngừa biến chứng

Tiêm phòng phế cầu được khuyến cáo để giảm nguy cơ nhiễm trùng. Thuốc chống đông chỉ được chỉ định khi đã có huyết khối hoặc nguy cơ cao theo đánh giá của bác sĩ, không tự ý dùng để phòng ngừa.

• Trường hợp đặc biệt

Lọc máu hoặc các can thiệp chuyên sâu khác chỉ được áp dụng khi chức năng thận suy giảm nặng và không còn đáp ứng với điều trị nội khoa.

Hội chứng thận hư là bệnh lý cần được phát hiện sớm và theo dõi lâu dài để hạn chế biến chứng nguy hiểm. Việc hiểu đúng triệu chứng, nguyên nhân và tuân thủ điều trị đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ chức năng thận và chất lượng cuộc sống. Liên hệ Medigo ngay để được hỗ trợ tư vấn chuyên khoa và định hướng chăm sóc sức khỏe thận phù hợp cho bạn và người thân.