lcp

Khuynh diệp


Khuynh diệp hay còn được gọi là Bạch đàn, Bạch đàn xanh, Cây dầu gió, An thụ, thuộc họ Sim với danh pháp khoa học là Myrtaceae. Khuynh diệp được di thực vào nước ta từ cuối thế kỷ XX. Mặc dù không phải là loài cây bản địa của Việt Nam nhưng hiện nay, Khuynh diệp đã trở thành một trong trong những loại cây lâm nghiệp phổ biến nhất và ở nông thôn thì ai cũng biết đến Khuynh diệp. Trong y học, Khuynh diệp có tác dụng bổ dưỡng, trợ tiêu hóa, xông mũi, chữa cảm sốt.

Khuynh diệp là một loại thảo dược được sử dụng trong rất nhiều bài thuốc điều trị bệnh của y học cổ truyền, tuy nhiên việc dùng Khuynh diệp sai cách hoặc không đúng liều lượng có thể gây ra các tác dụng không mong muốn. Vì vậy, để tìm hiểu rõ hơn về những đặc tính của Khuynh diệp cũng như tác dụng, cách dùng, lưu ý, hãy cùng Medigo đọc thêm trong bài viết dưới đây.

Thông tin chung

  • Tên tiếng Việt: Khuynh diệp,  Khuynh diệp, Bạch đàn xanh, Cây dầu gió, An thụ.
  • Tên khoa học: Eucalyptus globulus Labill.
  • Họ: Myrtaceae (Sim).
  • Công dụng:  Khuynh diệp có tác dụng bổ dưỡng, trợ tiêu hóa, xông mũi, chữa cảm sốt.

Mô tả Khuynh diệp

ây cao to, có thể cao tới 10m hay hơn. Cành non có 4 cạnh. Hai loại lá: Trên cây non hay cành non, lá mọc đối, gần như không cuống, phiến lá hình trứng hoặc giống hình trái tim, sắc lục, mỏng, như có sáp, dài 10-15cm, rộng 4- 8cm. Trên cành cây già, lá mọc riêng biệt, so le, hình liềm, cuống ngắn, cong, phiến lá hẹp dài 16-25cm, rộng 2-5cm, cành già tròn, không cạnh. Phiến lá soi lên sáng thấy rõ những điểm trong trong, đó là những túi tinh dầu. Từ kẽ lá có những nụ hoa hình núm oản ngửa, có 4 cạnh tương ứng với 4 lá đài. Quả hình chén, phía trên có 4 ngăn, trong chứa ít hạt.

Khuynh diệp

Phân bố, thu hoạch và chế biến

Khuynh diệp vốn quê ở châu Úc, nhưng từ lâu Khuynh diệp được di thực vào nhiều nước trên thế giới từ châu Âu đến châu Á, châu Mỹ, châu Phi. Vì cây này có bộ rễ ăn sâu, rộng, cây lại mọc nhanh (một cây trồng 7 năm đã có thể cao 20m), có khả năng hút nước trong đất rất mạnh cho nên thường được trồng ở những nơi vùng lầy, ẩm thấp để cải tạo những vùng này, làm giảm tỷ lệ bệnh sốt rét. Mùi thơm của lá cũng có tác dụng đuổi muỗi.

Tại nước ta, từ trên 40 năm trở lại đây, đã di thực một số ít cây trồng rải rác nhiều nơi như loại Khuynh diệp trắng ở vùng Đò Cầm (Nghệ An), và một vài nơi khác nữa, hiện nay đang được phổ biến rộng rãi. Còn cây Eucalyptus globulus thì rất ít gặp. Từ năm 1956 trở lại đây với phong trào trồng cây gây rừng, làm xanh đồi trọc, Khuynh diệp là một cây được trồng nhiều nhất để phủ xanh những đồi trọc tỉnh trung du như Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Bắc Cạn, Thái Nguyên v.v…

Ngoài công dụng trồng để lấy gỗ, bóng mát, ta đã bắt đầu khai thác Khuynh diệp để lấy lá dùng làm thuốc và cất tinh dầu làm thuốc. Để có thể sử dụng nhiều lá, theo kinh nghiệm của Trung Quốc, vào năm thứ 3 và thứ 7 chặt cây để lấy toàn bộ lá và gỗ nhỏ, những chồi mọc ra ta cũng sẽ cắt lấy lá và chỉ để lại 2 nhánh cho phát triển, cuối cùng cũng chỉ còn lại một chồi để thay thế cây cũ.

Để lấy làm thuốc, thường ta hái lá gần mùa hè, phơi trong râm, đến khô rồi đựng trong lọ hay túi kín. Chỉ những lá hình lưỡi liềm được dùng làm thuốc. Nên tránh hái lá non mặc dầu tỷ lệ tinh dầu trong lá non cao hơn.

Khuynh diệp

Từ lá và cành non, ta có thể đem cất lấy tinh dầu để dùng thô hay tinh chế mà dùng.

Việc trồng Khuynh diệp chủ yếu do cán bộ lâm nghiệp phụ trách vì đây là một cây cho gỗ. Khuynh diệp trồng bằng hạt hái vào những tháng thu đông (tháng 8 đến tháng 11). 

Để trồng bảo đảm, hạt thường được ngâm nước 30°C 24 giờ trước khi đem gieo, vớt ra để ráo. Sau khi cây con mọc trong vườn ươm được 5-7 tháng thì đem trồng ở nơi cố định. Những cây con đem trồng thưòng cao 0,30 đến 1m, đường kính thân từ 0,5 đến 1cm. Mùa gieo vào tháng 9-11, trồng vào tháng 2-4 hoặc gieo vào tháng 1-3, trồng vào tháng 7- 9, lá thu hoạch ở những cây từ 3 năm trở lên.

Bộ phận sử dụng của Khuynh diệp

Bộ phận sử dụng được của Khuynh diệp là lá.

Khuynh diệp

Thành phần hóa học

Lá Khuynh diệp chứa tanin, nhựa và tinh dầu (3 đến 6% tính trên lá khô kiệt).

Tác dụng của Khuynh diệp

Theo y học cổ truyền

Theo Đông y, Khuynh diệp có tác dụng:

Bổ dưỡng.

Trợ tiêu hóa.

Xông mũi, chữa cảm sốt.

Theo y học hiện đại

Lá và vỏ cây khuynh diệp được sử dụng như một vị thuốc Đông y mang lại nhiều tác dụng chữa bệnh như:

Điều trị các bệnh lý về đường hô hấp: Trong lá và vỏ Khuynh diệp có chứa nhiều hoạt chất có lợi, giúp làm giảm chất nhầy do viêm đường hô hấp gây nên. Với các bệnh như cảm cúm thông thường hoặc cảm lạnh có thể sử dụng chiết xuất từ lá Khuynh diệp để khắc phục bệnh.

Giúp cải thiện hệ thống miễn dịch: Với đặc tính kháng khuẩn và chống viêm, các chiết xuất từ lá khuynh diệp có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn E. Coli và nấm men gây nhiễm trùng. Không những thế, vị thuốc tự nhiên này còn có công dụng tăng cường sức đề kháng của cơ thể chống lại tác nhân gây hại bên ngoài.

Giảm căng thẳng và stress: Các thành phần hóa học có trong khuynh diệp được xem như là chất kích thích tự nhiên, giúp hệ thần kinh thư giãn và giảm cảm giác mệt mỏi, stress

Giúp kiểm soát và phòng ngừa bệnh tiểu đường: Một vài nghiên cứu chỉ rõ công dụng điều trị và phòng ngừa bệnh tiểu đường của lá Khuynh diệp.

Điều trị các bệnh ngoài da: Bao gồm bệnh hôi nách, ngứa, bệnh ghẻ 

Giảm đau nhức khớp: Tinh dầu khuynh diệp có tác dụng làm mát. Do đó, khi xoa lên da giúp tạo cảm giác dịu mát và giảm bớt đau nhức. Bên cạnh đó, các thành phần chứa trong khuynh diệp còn có công dụng giúp hệ cơ và thần kinh thư giãn. Đồng thời thúc đẩy máu lưu thông đến bộ phận khớp bị tổn thương. Từ đó giúp sửa chữa khớp bị thương tổn và ngăn ngừa viêm nhiễm.

Liều lượng và cách dùng Khuynh diệp

Lá Khuynh diệp dùng dưới dạng thuốc hãm 20g trong 1 lít nước, xirô, cồn thuốc (1/5). Làm thuốc bổ (do tanin) chữa ho, giúp sự tiêu hoá (do tinh dầu). Cồn thuốc còn dùng để xông mũi, chữa cảm sốt (nhỏ 2 đến 10ml cồn thuốc vào nước sôi).

Tinh dầu dùng bôi xoa ngoài da như tinh dầu tràm, hoặc chế thành thuốc tiêm (ngày tiêm 1-2 ống chứa 0,10-0,20g tinh dầu hoà tan trong dầu lạc trung tính). Còn dùng tinh dầu pha với dầu làm thuốc nhỏ mũi.

Bài thuốc chữa bệnh từ Khuynh diệp

Giảm căng thẳng và stress

Dùng 3 – 5 lá khuynh diệp tươi đem rửa sạch và cho vào cốc nước sôi hãm trong 5 phút rồi uống. Uống liên tục 2 – 3 ngày giúp tinh thần thoải mái, giảm lo âu và mệt mỏi.

Chữa bệnh tiểu đường

Dùng lá khuynh diệp tươi hãm nước nóng và uống. Mỗi ngày nên uống từ  1- 2 tách.

Điều trị hôi nách

Sử dụng một nắm lá Khuynh diệp tươi đem rửa sạch và giã nát. Sau đó vắt lấy nước cốt và thoa đều lên nách sau khi tắm hoặc cũng có thể dùng cả bã chà lên. Mỗi ngày thực hiện một lần và làm liên tục trong một tuần để có kết quả điều trị như ý muốn.

Chữa ho

Dùng tinh dầu khuynh diệp thoa đều lên cổ họng, ngực và hai bên thái dương. Trong trường hợp không có tinh dầu, người bệnh có thể dùng một nắm lá Khuynh diệp kết hợp với 10 nhánh sả đun sôi. Dùng hỗn hợp nước này xông hơi và tắm.

Trị đau nhức xương khớp

Sử dụng tinh dầu Khuynh diệp thoa đều lên vùng khớp bị đau nhức rồi tiến hành massage nhẹ nhàng 2 – 3 phút. Ngoài ra, bệnh nhân cũng có thể dùng lá khuynh diệp nấu nước và ngâm. Thực hiện thường xuyên và đều đặn 2 – 3 lần trong tuần giúp giảm nhanh triệu chứng đau nhức do xương khớp gây nên.

Chữa ngứa ngoài da và bị ghẻ

Sử dụng 1 – 2 nắm lá Khuynh diệp nấu với 1,5 lít nước rồi dùng nước này tắm hàng ngày sẽ giúp giảm ngứa và hết ghẻ.

Điều trị bệnh á sừng

Dùng lá khuynh diệp đem rửa sạch và đun với 3 lít nước. Sau khi nước sôi khoảng 5 – 10 phút, thêm một ít muối vào và cờ nước nguội dùng ngâm chân, tay bị á sừng.

Lưu ý khi sử dụng Khuynh diệp

Lá Khuynh diệp chỉ được dùng ngoài da nhưng bệnh nhân cần sử dụng với liều lượng phù hợp. Tuyệt đối không dùng quá nhiều vì lá có độc có thể gây ảnh hưởng xấu đến da

Lá Khuynh diệp hái làm thuốc nên hái những lá già có hình lưỡi liền. Không nên hái lá non mặc dù lá có tỷ lệ dầu cao

Bảo quản lá Khuynh diệp

Lá khô được bảo quản trong túi hoặc lọ kín.

Trên đây là các thông tin về đặc điểm, hình ảnh, công dụng và các bài thuốc từ Khuynh diệp cũng như một số lưu ý cần quan tâm. Tuy nhiên, để bài thuốc mang lại tác dụng điều trị cao và hạn chế tác dụng phụ, người bệnh vẫn nên tham khảo chuyên gia về cách dùng và liều lượng. Mong rằng những thông tin mà Medigo chia sẻ sẽ giúp ích cho việc tham khảo của bạn đọc. 

Dược sĩ

Dược sĩ Nguyên Đan

Chuyên ngành: Dược sĩ Đại Học

Tôi là Nguyễn Hoàng Nguyên Đan, hiện đang là dược sĩ nhập liệu, quản lý lưu kho sản phẩm và biên soạn nội dung THUỐC tại ứng dụng MEDIGO. Với kiến thức đã học tại Đại học Y Dược TPHCM và hơn 4 năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực y dược, tôi mong muốn mang đến cho cộng đồng những kiến thức về thuốc và sức khỏe hữu ích nhất.

Sản phẩm có thành phần Khuynh diệp

Sản phẩm có thành phần Khuynh diệp

Kit test nhanh Covid-19

Giúp bổ phế, hạn chế ho nhiều MEDCATUX Fort hộp 10 vỉ x 10 viên

Hộp 10 vỉ x 10 viên

1.000 đ - 2.000 đ

Đã bán 192 viên

Kit test nhanh Covid-19

Kẹo ngậm Streptana hộp 100 viên

Hộp 100 viên

50.000 đ - 100.000 đ

Kit test nhanh Covid-19

Viên ngậm ho thảo dược Sapphire hộp 3 vỉ x 10 viên

Hộp 3 vỉ x 10 viên

48.000 đ - 60.000 đ

Đã bán 8 hộp

Kit test nhanh Covid-19

Viên ngậm Pasteur Soleil hộp 3 vỉ x 8 viên

Hộp 3 vỉ x 8 viên

16.000 đ - 20.000 đ

Đã bán 20 vỉ

Bác sĩ tư vấn

Danh sách bác sĩ
Bạn cần tư vấn ngay với bác sĩ? Đội ngũ bác sĩ tận tâm, giỏi chuyên môn luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn