Virus RSV là gì? Dấu hiệu nhận biết và cách bảo vệ trẻ nhỏ

RSV là viết tắt của Respiratory Syncytial Virus, tiếng Việt gọi là Virus hợp bào hô hấp. Nghe cái tên "hợp bào" có vẻ hàn lâm, nhưng bạn hãy tưởng tượng thế này:

Khi con virus này xâm nhập vào đường thở, nó khiến các tế bào niêm mạc phổi bị hỏng và dính chùm lại với nhau thành những mảng lớn (hợp bào). Những mảng tế bào chết này, cộng với dịch nhầy (đờm) tiết ra do viêm, sẽ tạo thành một loại "keo" đặc quánh.

Đường thở của trẻ em, nhất là trẻ dưới 2 tuổi, vốn nhỏ xíu như cái ống hút. Khi loại "keo" này bít kín ống hút, oxy không thể chui vào phổi, dẫn đến tình trạng khò khè, khó thở và suy hô hấp.

Tại sao RSV lại nguy hiểm hơn cảm lạnh?

Với người lớn, RSV chỉ như một đợt cảm sụt sịt, viêm họng thông thường. Nhưng với trẻ sơ sinh, trẻ sinh non hoặc trẻ có bệnh tim bẩm sinh, RSV có thể biến chuyển từ ho nhẹ sang viêm phổi, viêm tiểu phế quản chỉ trong vòng 24 - 48 giờ.

>>> Xem thêm: Các bệnh thường gặp ở trẻ em: Cách nhận biết và phòng ngừa hiệu quả

Nhiều ba mẹ rất kỹ tính, giữ con trong nhà "kín cổng cao tường" nhưng bé vẫn bị nhiễm RSV. Lý do nằm ở khả năng lây lan cực kỳ bền bỉ của loại virus này:

• Qua nụ hôn và sự cưng nựng: Người lớn có thể đang mang virus trong người nhưng chỉ thấy hơi ngứa họng hoặc hắt hơi nhẹ. Khi chúng ta hôn vào môi, má hoặc tay của bé, virus sẽ nhảy sang ngay lập tức.
• Bám trụ trên đồ vật: Virus RSV có thể sống khỏe mạnh trên tay nắm cửa, đồ chơi, điện thoại hay mặt bàn suốt 6 tiếng đồng hồ. Chỉ cần bạn chạm tay vào những vật này rồi pha sữa cho con mà chưa rửa tay sạch, bạn đã vô tình mang mầm bệnh đến cho bé.
• Giọt bắn: Chỉ cần một người bệnh ho hoặc hắt hơi ở khoảng cách gần, hàng triệu con virus sẽ bắn ra không trung và chực chờ đi vào mũi, miệng của những người xung quanh.

Sai lầm lớn nhất của phụ huynh là đợi con sốt cao mới đi viện. Với RSV, sốt không phải là thước đo độ nặng. Hãy quan sát 7 dấu hiệu "vàng" sau:

3.1. Tiếng thở rít (Khò khè)

Đây là dấu hiệu điển hình nhất. Khi đường thở bị hẹp do đờm nhầy, luồng khí đi qua sẽ tạo ra tiếng rít. Nếu bạn áp tai vào ngực hoặc lưng bé mà nghe thấy tiếng khò khè phát ra từ sâu bên trong (không phải tiếng khụt khịt ở mũi), đó là dấu hiệu phổi đang bị tấn công.

3.2. Rút lõm lồng ngực

Hãy cởi áo bé ra và quan sát phần dưới xương sườn hoặc phần lõm ở cổ. Nếu thấy mỗi khi bé hít vào, phần da ở đó bị hút lõm sâu vào trong, nghĩa là bé đang phải dùng hết sức bình sinh để rặn ra hơi thở. Đây là tình trạng suy hô hấp cần cấp cứu ngay.

3.3. Cánh mũi phập phồng

Trẻ cố gắng hít thêm oxy bằng cách mở rộng lỗ mũi hết mức. Bạn sẽ thấy hai cánh mũi phồng lên xẹp xuống liên tục theo nhịp thở.

3.4. Bỏ bú hoặc bú ngắt quãng

Em bé đang bú bình thường tự nhiên bú được vài hơi lại nhả ra để thở hổn hển, quấy khóc, hoặc không thể nuốt được nước. Đơn giản vì bé đang quá mệt, không còn sức để vừa thở vừa nuốt.

3.5. Ho nặng tiếng và có đờm đặc

Cơn ho của RSV thường rất sâu, cảm giác có nhiều đờm đặc quánh ở bên trong nhưng bé không thể khạc ra được.

3.6. Tím tái môi hoặc đầu ngón tay

Đây là dấu hiệu cực kỳ nguy hiểm cho thấy cơ thể đang thiếu oxy trầm trọng. Khi thấy da bé xanh xao hoặc môi tím lại, đừng chần chừ một giây nào nữa.

3.7. Ngưng thở ngắn

Dấu hiệu này thường gặp ở trẻ sinh non. Bé có thể có những nhịp ngưng thở kéo dài hơn 10-15 giây trong khi ngủ.

>>> Xem thêm: Cơn ho của con bạn nói lên điều gì và giải pháp điều trị

Bệnh do virus RSV thường không nặng ngay từ ngày đầu tiên mà đi theo một biểu đồ hình sin:

• Giai đoạn 1 (Ngày 1 - 3): Trẻ chỉ có biểu hiện hắt hơi, sổ mũi, ho húng hắng, có thể sốt nhẹ hoặc không sốt. Đa số ba mẹ nghĩ con chỉ bị cảm lạnh thông thường.
• Giai đoạn 2 (Ngày 4 - 6): Đây là lúc virus tấn công xuống đường hô hấp dưới. Các triệu chứng khó thở, khò khè, rút lõm lồng ngực bắt đầu xuất hiện dồn dập. Đây là "khúc cua" quyết định bé có phải nhập viện hay không.
• Giai đoạn 3 (Sau ngày thứ 7): Nếu được chăm sóc tốt, đờm sẽ loãng dần, trẻ ho nhiều hơn để tống đờm ra ngoài và bắt đầu hồi phục.

Vì RSV là virus, nên hiện nay không có thuốc đặc trị và kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng. Mục tiêu chính của việc điều trị là hỗ trợ để cơ thể bé tự đánh bại virus.

Thông đường thở: Việc quan trọng nhất là không để đờm nhớt làm tắc cái "ống hút" (đường thở). Hãy dùng nước muối sinh lý để nhỏ hoặc rửa mũi cho bé thường xuyên. Khi mũi thông thoáng, bé sẽ dễ thở và bú tốt hơn.

Uống thật nhiều nước: Nước giúp làm loãng đờm nhầy từ bên trong. Hãy cho bé bú thêm hoặc uống thêm nước ấm, nước trái cây (với trẻ lớn). Đờm càng loãng, bé càng dễ ho và đẩy nó ra ngoài.

Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc ho: Nhiều ba mẹ thấy con ho là sốt ruột mua thuốc giảm ho. Đây là sai lầm chết người. Ho là phản ứng tốt của cơ thể để tống đờm ra ngoài. Nếu dùng thuốc cắt cơn ho, đờm sẽ ứ đọng lại trong phổi, gây viêm phổi nặng hơn và làm bé nghẹt thở.

Làm ẩm không khí: Sử dụng máy phun sương hoặc đặt một chậu nước trong phòng điều hòa để tránh làm khô niêm mạc đường hô hấp của bé.

Đừng đợi đến khi con tím tái. Hãy đưa bé đi khám nếu thấy:

1. Nhịp thở nhanh bất thường (trên 60 lần/phút với trẻ dưới 2 tháng, trên 50 lần/phút với trẻ 2-12 tháng).
2. Có dấu hiệu rút lõm lồng ngực rõ rệt.
3. Trẻ li bì, lờ đờ, khó đánh thức.
4. Bé bỏ bú hoặc không uống được nước.
5. Sốt cao không hạ sau khi dùng thuốc.

>>> Xem thêm: Bộ kit test nhanh 5 trong 1 GeneSign Respiratory Combo Antigen Rapid Test (COVID-19/RSV/ADV/FLU)

Vì chưa có vaccine phổ biến rộng rãi cho mọi lứa tuổi, cách tốt nhất là chặn đường xâm nhập của virus:

• Rửa tay, rửa tay và rửa tay: Đây là quy tắc vàng. Người lớn đi từ ngoài đường về, sau khi đi vệ sinh hoặc trước khi bế bé nhất định phải rửa tay bằng xà phòng ít nhất 20 giây.
• Vệ sinh đồ vật cá nhân: Thường xuyên lau sát khuẩn điện thoại, đồ chơi, mặt bàn bằng cồn hoặc dung dịch khử khuẩn.
• Nói "Không" với nụ hôn của người lạ: Đừng ngại từ chối khi có người muốn hôn hay nựng má bé. Bảo vệ sức khỏe của con quan trọng hơn phép lịch sự xã giao.
• Tránh nơi đông người: Trong mùa dịch hô hấp, hạn chế đưa trẻ nhỏ đến những nơi ngột ngạt, đông đúc như siêu thị, rạp phim hay các khu vui chơi trong nhà kín.

Kết luận

Virus RSV tuy đáng sợ nhưng không phải là không thể đối phó. Thay vì lo lắng, ba mẹ hãy trở thành một "quan sát viên" thông thái. Hãy nhìn vào nhịp thở của con, cách con bú và giữ cho đôi bàn tay của chính mình luôn sạch sẽ.

Hãy nhớ: Với RSV, đôi khi một bình nước muối sinh lý và sự quan sát tỉ mỉ của mẹ còn giá trị hơn cả một liều kháng sinh đắt đỏ. Chúc các bé luôn có những nhịp thở khỏe mạnh để vượt qua mùa đông an toàn!